Alacak uyuşmazlıklarında iki tartışma çoğu kez iç içe geçer: talebin zamanaşımına uğrayıp uğramadığı ve sözleşmenin hangi anlama geldiği. Sürenin başlangıcı sözleşmenin yorumuna, yorum ise tarafların fiilî uygulamasına bağlı olduğundan, ikisini ayrı ayrı ele almak yanıltıcı olabilir. Aşağıda TBK, HMK ve TKHK ekseninde, sözleşme yorumu ile süre savunmasını birlikte kuran bir çalışma düzeni önerilmektedir.
Def'i Kendiliğinden Dikkate Alınmaz
Zamanaşımı, hâkim tarafından resen gözetilmez; ileri sürülmesi gereken bir savunmadır ve usul kurallarına göre belirli aşamaya kadar bildirilmelidir. Cevap dilekçesinde açıkça yazılmayan bir süre savunmasının sonradan dosyaya sokulması güçtür. Bu nedenle savunma stratejisinde önceliği, hangi kalemlerin hangi tarihte muaccel olduğunu gösteren bir tabloya vermek gerekir.
Süreyi Kesen ve Durduran Olayları Kayıt Altına Almak
- Borçlunun borcu kabul ettiğini gösteren yazışma veya kısmi ödemeler
- Cari hesap mutabakatları ve imzalı ekstreler
- Gönderilen ihtarnameler ile tebliğ tarihleri
- Daha önce başlatılmış icra takipleri ve dava dosyalarının akıbeti
Sözleşme Yorumunda Bakılan Kaynaklar
Uyuşmazlıkta tarafların kullandığı kelimelerden çok, gerçek ve ortak iradeleri esas alınır. Bu iradeyi gösteren en güçlü veri, sözleşmenin imzasından sonra tarafların onu fiilen nasıl uyguladığıdır. Aylarca aynı biçimde yapılan teslimatlar, kesilen faturalar ve kabul edilen ödemeler, metindeki belirsiz bir hükmü açıklığa kavuşturabilir.
Genel İşlem Koşulları Bulunan Sözleşmeler
Önceden tek taraflı hazırlanmış ve karşı tarafa müzakere imkânı tanınmadan sunulan hükümlerde, denetim ölçütleri farklıdır. Böyle bir iddia ileri sürülecekse, metnin standart biçimde birden fazla sözleşmede kullanıldığını gösteren örnekler dosyaya konulmalıdır. Yalnızca sözleşme haksız diyerek yapılan itirazlar, karşılaştırma imkânı olmadığında zayıf kalır.
Çalışma Sırası Önerisi
- Sözleşme ve tüm eklerinin imzalı nüshalarını tarih sırasına dizin.
- Her edim için muacceliyet tarihini ve dayanağını ayrı satırda gösterin.
- Süreyi etkileyen olayları bu zaman çizelgesine yerleştirin.
- Yorum tartışması yaratan hükümleri, fiilî uygulamayı gösteren belgelerle eşleştirin.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve alacağın niteliği uygulanacak süreleri değiştirdiğinden, savunma ya da talep oluşturmadan önce dosyanızın ayrıntılı incelenmesini sağlamanız önerilir.