Ayıplı ifa nedeniyle açılan davaların büyük bölümünde tartışma ayıbın varlığında değil, istenen tutarın nasıl hesaplandığında düğümlenir. Talep edilen rakamın dayanağı gösterilemediğinde, ayıbın kabul edildiği dosyalarda bile hüküm altına alınan tutar beklentinin çok altında kalır. Bu nedenle hesap, dava dilekçesinden önce kurulmalıdır.
Seçimlik Haklar ile Tazminat Farklı Şeylerdir
TBK, ayıplı ifa halinde alacaklıya sözleşmeden dönme, bedelden indirim, onarım ve ayıpsız benzeriyle değiştirme gibi seçimlik haklar tanır; TKHK kapsamındaki tüketici işlemlerinde de benzer bir düzen bulunur. Bu hakların kullanılması, ayıp yüzünden doğan diğer zararların tazminini kendiliğinden karşılamaz. Talep kurulurken hangi seçimlik hakkın kullanıldığı ile buna ek olarak hangi zararın istendiği ayrı ayrı yazılmalıdır.
Hesabın Üç Ana Kalemi
- Doğrudan zarar: ayıbın giderilmesi için yapılan onarım, parça ve işçilik gideri
- Değer farkı: malın ayıpsız hali ile ayıplı hali arasındaki değer düşüklüğü
- Dolaylı zarar: ayıp nedeniyle uğranılan kullanım kaybı, üretim durması ya da üçüncü kişilere ödenen tutarlar
Belge Olmadan Hesap Tutmaz
Onarım gideri talep ediliyorsa fatura ve ödeme kaydı; değer düşüklüğü talep ediliyorsa malın alım bedeli, teknik durumu ve emsal değerlere ilişkin veriler dosyada bulunmalıdır. Dolaylı zarar kalemi ise en fazla itiraz gören başlıktır; üretim kaybı iddiasında sipariş kayıtları, iptal yazışmaları ve gecikme nedeniyle karşı tarafa ödenen cezai şart belgeleri olmadan bu kalem ayakta kalmaz.
İhbar ve Muayene Kaydı
Ayıbın süresinde bildirildiğinin gösterilememesi, hesap ne kadar sağlam kurulursa kurulsun talebi zayıflatır. Bu nedenle malın teslim alındığı tarih, incelemenin ne zaman yapıldığı ve ayıbın karşı tarafa hangi tarihte bildirildiği yazılı olarak kayda geçirilmelidir. İhbarın yazılı yapılmadığı hallerde, sonraki yazışmalarda ayıbın açıkça anılması dolaylı bir dayanak sağlar.
Bilirkişi Hesabına Hazırlık
HMK kapsamında yürütülen yargılamada teknik hesap çoğu zaman bilirkişiye bırakılır. Bilirkişiye giden dosyada belgeler dağınıksa, rapor da ihtiyatlı ve düşük bir sonuç üretir. Kalemlerin tarih sırasına dizilmiş bir tabloya dökülmesi, her kalemin karşısına dayanak belgenin numarasının yazılması ve varsayımların açıkça belirtilmesi, raporun talebe daha yakın çıkmasını sağlar. Rapora itiraz edilecekse, itirazın hangi kaleme ve hangi gerekçeyle yöneldiği somut biçimde gösterilmelidir.
Talep Sonucunu Yazarken
Belirsiz alacak, kısmi dava veya tam eda biçimindeki tercih, ıslah imkânı ve faiz başlangıcı bakımından farklı sonuçlar doğurur. Bu tercihin dava açılmadan önce yapılması, sonradan yapılacak düzeltmelerden çok daha az maliyetlidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; sözleşmenin türü ve malın niteliği hesabı değiştirebilir. Talep tutarını belirlemeden önce hukuki değerlendirme almanız yerinde olur.