Sözleşmeden doğan alacaklarda en sık yaşanan kayıp, hakkın esasından değil zamanın yönetilmesinden kaynaklanır. Arabuluculuğa başvurulduğunda tarafların çoğu süreyi durmuş kabul eder; oysa asıl mesele bu durumun belgeyle gösterilebilmesidir. TBK, HMK ve tüketici işlemleri bakımından TKHK çerçevesinde bu rehber, arabuluculuk aşamasında delil eksikliği nedeniyle zamanaşımı savunmasına açık hâle gelmemeyi konu alır.
Zamanaşımı Tartışması Nerede Doğar
Zamanaşımı, alacağın varlığını ortadan kaldırmaz; borçluya ödemeden kaçınma imkânı veren bir savunma sağlar ve kural olarak ileri sürülmedikçe kendiliğinden dikkate alınmaz. Bu nedenle tartışma çoğu zaman şu üç sorunun etrafında toplanır: alacak ne zaman muaccel oldu, bu tarihten sonra süreyi kesen veya durduran bir olay yaşandı mı ve bu olay ispatlanabiliyor mu. Uygulamada dosyaların zayıf noktası çoğunlukla üçüncü sorudur.
Başvuru Anını Sabitleyen Kayıtlar
Arabuluculuk aşamasında saklanması gereken belgeler şunlardır:
- Arabuluculuk bürosuna yapılan başvurunun tarihini gösteren kayıt
- Taraflara yapılan davet ve bildirimlere ilişkin belgeler
- Görüşme tutanakları ile katılım durumunu gösteren kayıtlar
- Süreci sona erdiren son tutanak ve düzenlenme tarihi
- Görüşmelerde sunulan hesap tablosu, fatura ve teslim belgelerinin birer örneği
Son tutanağın tarihi yalnızca dava açma süresi bakımından değil, sürecin ne kadar askıda kaldığını göstermesi bakımından da belirleyicidir; bu belge olmadan yapılan sözlü açıklamalar tartışmayı çözmez.
Son Tutanağın İçeriği Neden Önemlidir
Tutanakta anlaşmazlık konusunun ve tarafların kimliğinin doğru yazılması, sonraki aşamada "aynı uyuşmazlık müzakere edilmedi" itirazını önler. Alacağın kalemleri farklıysa hepsinin tutanakta anılması gerekir; yalnızca asıl alacak anılıp yan kalemler dışarıda bırakıldığında, bu kalemler için sürecin işletilmediği ileri sürülebilir. Anlaşma sağlanmışsa anlaşma metninin kapsamı da net olmalı, ibra edilen kalemler tek tek sayılmalıdır.
Karşı Tarafın Def'ine Karşı Hazırlık
- Alacağın doğduğu ve muaccel olduğu tarih tek bir belgeye dayandırılır.
- Bu tarihten sonraki her kısmi ödeme, ikrar niteliğindeki yazışma ve ihtar kronolojik listeye eklenir.
- Her kalem için ayrı süre hesabı yapılır; farklı nitelikteki alacaklar aynı sürede sayılmaz.
- Sürenin kesildiği iddia edilen her olay, tarihli bir belgeyle eşleştirilir.
- Belge bulunamayan iddialar dilekçeden çıkarılır; ispatlanamayan bir kesme iddiası, savunmayı güçlendirmek yerine zayıflatır.
Bu içerik genel nitelikte bilgi sunar. Alacağın türü, sözleşme metni ve tarafların sıfatı süre hesabını değiştirebileceğinden, arabuluculuk sürecine girmeden önce dosyanın zaman çizelgesinin bir hukukçuyla birlikte çıkarılması yararlı olur.