Alacak uyuşmazlıklarında en pahalı hata, alacağın varlığına ilişkin değil sürenin işleyişine ilişkin olanıdır. TBK bakımından her sözleşme tipi aynı zamanaşımı süresine tabi değildir ve bazı taleplerde zamanaşımından önce işleyen bir ihbar yükümlülüğü bulunur. İhbar süresi kaçırıldığında, zamanaşımı dolmamış olsa bile talep hakkı zayıflar.
Hangi Süre Hangi İlişkide İşler
Genel kural on yıllık zamanaşımıdır; ancak kanun, kira bedeli, vekalet ücreti, iş görme edimleri gibi belirli alacaklar için daha kısa bir süre öngörür. Haksız fiilden ve sebepsiz zenginleşmeden doğan taleplerde ise süre, zararın ve sorumlunun öğrenilmesine bağlı kısa süre ile fiilden itibaren işleyen uzun sürenin birlikte değerlendirilmesiyle bulunur. Bir olay hem sözleşmeye aykırılık hem haksız fiil oluşturuyorsa, uygulanacak sürenin hangisi olduğu dosyanın en tartışmalı noktası hâline gelir.
İhbar Yükümlülüğü Ayrı Bir Takvimdir
Ayıplı ifa hâlinde alıcının teslim aldığı şeyi gözden geçirip ayıbı uygun sürede bildirmesi beklenir. Gizli ayıplarda süre ortaya çıkma anına bağlanır. TKHK kapsamındaki tüketici işlemlerinde ise bu yükümlülük tacirler arası ilişkiye göre daha esnek düzenlenmiştir. Bildirimin yapıldığının ispatı bildirimi yapana ait olduğundan, telefonla iletildiği söylenen ihbarlar dosyada çoğu zaman yok hükmünde kalır.
Zamanaşımını Kesen ve Durduran Hâller
- Borçlunun borcu ikrar eden beyanı, kısmi ödeme veya faiz ödemesi
- Dava açılması, icra takibi başlatılması ve usulüne uygun diğer başvurular
- Kesilme hâlinde sürenin yeniden ve baştan işlemeye başlaması
- Kesilmeye dayanılacaksa ikrarın yazılı olarak belgelenmesi gereği
Dava Öncesi Kontrol Listesi
- Sözleşmenin hukuki niteliği belirlenir; süre bu nitelendirmeye göre hesaplanır.
- Muacceliyet tarihi sabitlenir; sürenin başlangıcı sözleşmenin kurulduğu tarih değildir.
- İhbar ve ihtarların tebliğ belgeleri toplanır.
- Kesilme iddiasına dayanak olabilecek ödeme ve yazışmalar taranır.
- Savunma tarafındaysanız zamanaşımı def'inin süresinde ileri sürülmesi planlanır; hâkim bunu kendiliğinden dikkate almaz.
Son Değerlendirme
Zamanaşımı, çoğu dosyada esas tartışma başlamadan sonucu belirleyen bir eşiktir. Burada aktarılanlar genel bilgilendirme niteliğindedir; sözleşmenizin türü ve muacceliyet tarihi süreyi tümüyle değiştirebileceğinden, alacağınıza ilişkin adım atmadan önce bir hukukçudan değerlendirme almanız yerinde olur.