Bir zararın hem sözleşmeye aykırılıktan hem de haksız fiilden doğduğu durumlarda, hangi hukuki temele dayanılacağı yalnızca teorik bir tercih değildir; zamanaşımı süresini, ispat yükünü ve talep edilebilecek kalemleri değiştirir. TBK, HMK ve TKHK ekseninde yürüyen bu değerlendirmenin dava açılmadan önce yapılması gerekir. Bu rehber, temel seçimi ile takvim kurgusunu birleştirmeye odaklanır.
Hukuki Temel Seçimi Neden Baştan Yapılmalı
Sözleşmesel sorumlulukta borçlunun kusursuzluğunu ispat etmesi beklenirken, haksız fiilde kusurun ispatı kural olarak zarar görene düşer. Aynı olay her iki temele de uygun düşüyorsa, hangi temelin daha uzun süreye ve daha elverişli ispat düzenine tabi olduğu karşılaştırılmalıdır. Talep birden fazla temele dayandırılacaksa, iddiaların birbirini çürütmeyecek biçimde sıralanması gerekir.
Sözleşme Yorumunda Esas Alınan Ölçütler
Yorumda, kullanılan sözcüklerin lafzına takılmaksızın tarafların gerçek ve ortak iradesinin araştırılması esastır. Bu araştırma, sözleşme öncesi görüşmeler, teklif ve kabul yazışmaları, faturalandırma pratiği ve tarafların sözleşme boyunca sergilediği uygulama üzerinden yürür. Genel işlem koşulu niteliğindeki hükümlerde ise şaşırtıcı ve dürüstlük kuralına aykırı düzenlemelerin ayrıca değerlendirilmesi gündeme gelir.
Delil Eksikliğinin Somut Görünümleri
- Sözleşme öncesi e-posta trafiğinin arşivden çıkarılmaması ve iradenin belgelenememesi
- Ek protokol ve değişikliklerin imzalı sürümlerinin bulunmaması
- Zararın kalem kalem hesaplanmaması, toplam tutarın dayanaksız kalması
- Zararı azaltma yükümlülüğü kapsamında yapılan girişimlerin kayda geçirilmemesi
- Kusur ve illiyet bağı için gerekli teknik incelemenin hiç talep edilmemesi
Talebi Ölçülebilir Kılmak
- Olay tarihi, zararın öğrenildiği tarih ve fail veya borçlunun öğrenildiği tarih ayrı ayrı yazılır.
- Zarar kalemleri fiili zarar, yoksun kalınan kazanç ve masraflar olarak ayrıştırılır.
- Her kalem için dayanak belge eşleştirilir; belgesiz kalemler ayrıca işaretlenir.
- Temerrüt ve faiz başlangıcı için ihtar gönderilip gönderilmediği kontrol edilir.
- Belirsiz alacak veya kısmi dava tercihi, delil durumu dikkate alınarak yapılır.
İhtar ve Yazışmaların Stratejik Değeri
Dava öncesi gönderilen ihtarlar, yalnızca temerrüt kurmakla kalmaz; karşı tarafın verdiği yanıt çoğu zaman dosyanın en güçlü delili hâline gelir. Bu nedenle ihtar metninin talebi somut, tutarı belirli ve süreyi açık biçimde yazması önemlidir. Karşı taraftan gelen kısmi kabul içeren yanıtların ayrıca dosyalanması, ilerleyen aşamada tartışmayı daraltır.
Bu metin bilgilendirme amaçlıdır ve her sözleşme kendi metniyle birlikte okunmalıdır. Zamanaşımı süreleri hukuki temele göre değiştiğinden, talebinizi kurgulamadan önce hukuki görüş almanız yerinde olur.