Bir alacağın var olması ile o alacağın dava yoluyla elde edilebilmesi farklı sorulardır. Zamanaşımı savunması, esas bakımından güçlü görünen dosyaları dahi tek bir dilekçeyle sonuçsuz bırakabilir. Bu rehber TBK, HMK ve TKHK hükümlerinin uygulandığı sözleşmesel ilişkilerde süre hesabını, sözleşmenin nasıl yorumlanacağı sorusuyla birlikte ele alır.
Sürenin Başlangıcı: Muacceliyet Anı
Zamanaşımı, alacağın doğduğu değil muaccel hâle geldiği anda işlemeye başlar. Taksitli edimlerde her taksit kendi tarihinden, dönemsel edimlerde her dönem ayrı ayrı değerlendirilir. Sözleşmede vade, ihtar şartı veya şarta bağlı ödeme öngörülmüşse, sürenin başlangıcı bu düzenlemeye göre kayar. Bu nedenle hesap yapılmadan önce sözleşmenin ödeme maddesi kelime kelime okunmalıdır.
Hangi Süre Uygulanır?
Kural olarak genel zamanaşımı süresi on yıldır; kira bedeli, faiz ve benzeri dönemsel edimler ile bazı iş görme ilişkilerinde ise beş yıllık süre uygulanır. Uyuşmazlığın tüketici işlemi niteliğinde olup olmadığı da uygulanacak rejimi değiştirebilir. Sürenin niteliğini yanlış belirlemek, dava açma zamanını doğrudan etkilediğinden bu tespit ilk adımda yapılmalıdır.
Süreyi Kesen ve Durduran Olaylar
- Borçlunun borcu ikrar etmesi ya da kısmi ödeme yapması
- Alacaklının dava açması veya icra takibi başlatması
- Sürecin arabuluculuk gibi zorunlu bir aşamaya tabi olması
- Tarafların hukuki ilişkisinden kaynaklanan durma hâlleri
Bu olayların her biri tarihiyle birlikte belgelenmelidir. Sözlü ikrar iddiası, yazılı bir kayda dayanmadığında ispat edilemez ve kesilme sonucunu doğurmaz.
Sözleşme Yorumunda Delil Kurgusu
Taraflar arasındaki metin belirsizse, sözleşmenin nasıl uygulandığı yorumun temel dayanağı hâline gelir. Bu noktada faturalar, teslim tutanakları, e-posta trafiği ve önceki dönemlere ait ödeme alışkanlığı, metinden daha güçlü bir gösterge olabilir. Genel işlem koşulu niteliğindeki hükümlerde ise, hükmün karşı tarafa ayrıca açıklanıp açıklanmadığı tartışılır.
Dava Öncesi Kontrol Sırası
- Her alacak kalemi ayrı satırda ve kendi vadesiyle listelenir.
- Kalem bazında uygulanacak zamanaşımı süresi belirlenir.
- Kesme ve durma olayları tarihiyle eşleştirilir.
- Zorunlu ön aşama varsa tamamlanır ve kaydı saklanır.
- Talep, ıslah ihtimali gözetilerek kurgulanır.
Zamanaşımı hesabı, sözleşme metnine ve tarafların fiili uygulamasına göre değişir. Bu yazı genel çerçeve sunar; alacağınız bakımından süre riski görüyorsanız gecikmeden hukuki değerlendirme almanız uygun olur.