Ayıplı ifa uyuşmazlıklarında taraflar genellikle malın veya işin gerçekten kusurlu olup olmadığını tartışır. Oysa dosyaların önemli bir kısmı bu tartışmaya hiç gelmeden, ihbarın zamanında ve ispatlanabilir biçimde yapılmamış olması nedeniyle sonuçlanır. TBK, HMK ve tüketici işlemleri bakımından TKHK ekseninde, ayıp ihbarında delil eksikliği riskinin nasıl yönetileceği aşağıda ele alınmaktadır.
Muayene ve Bildirim Külfetinin Mantığı
Kural, teslim alan tarafın işi veya malı makul sürede gözden geçirmesi ve fark ettiği ayıbı karşı tarafa bildirmesidir. Bu külfetin amacı, satıcının veya yüklenicinin durumu düzeltme imkânını korumaktır. Bildirim yapılmadığında, ayıp gerçekten mevcut olsa bile ifanın kabul edildiği sonucuna varılabilir. Ticari ilişkilerde bu bekleme süresi tüketici ilişkilerine göre çok daha dar yorumlanır.
Açık Ayıp ile Gizli Ayıp Ayrımı Neden Belge İster?
Gözle görülebilen bir kusur teslim anında bildirilmelidir. Buna karşılık ancak kullanımla veya belirli koşullarda ortaya çıkan kusurlarda süre, ayıbın fark edildiği andan işler. Bu ayrımı yapabilmek için ayıbın ne zaman ve hangi koşulda ortaya çıktığının kaydı gerekir: arıza tarihi, kullanım günlüğü, servis kaydı veya olay anına ilişkin görüntüler.
İhbarı İspatlanabilir Kılan Yöntemler
- Noter aracılığıyla gönderilen ihtarname ve tebliğ şerhi
- Karşı tarafın kayıtlı elektronik posta adresine yapılan bildirim
- Teslim tutanağına düşülen çekince kaydı ve karşılıklı imza
- Servis veya bayi kayıtlarına geçirilmiş şikâyet numarası
- Yazışmalarda karşı tarafın kusuru zımnen kabul eden ifadeleri
Delil Tespiti: En Çok Atlanan Araç
Ayıp niteliği zamanla değişebilen ya da onarımla ortadan kalkacak bir durumsa, dava açılmadan önce mahkemeden delil tespiti istenmesi dosyanın omurgasını kurar. Onarım yapıldıktan sonra "kusur vardı" demek, çoğu zaman ispatı imkânsız hâle getirir. Karşı taraf onarımı üstlenmeye hazır olsa dahi, önce mevcut durumun tespit edilmesi tarafların ikisi için de güvenlidir.
Seçimlik Hakları Yazarken Ölçülü Olmak
- Ayıbın niteliği ve ortaya çıkış tarihi somut biçimde yazılır.
- Talep açıkça belirtilir; onarım, bedel indirimi, ayıpsız misliyle değişim veya sözleşmeden dönme seçenekleri karıştırılmaz.
- Bedel indirimi isteniyorsa hesaplama yöntemi gösterilir.
- Karşı tarafa makul bir yanıt süresi verilir ve bu süre takvime işlenir.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir. İlişkinin ticari mi tüketici işlemi mi olduğu, ayıbın gizli olup olmadığı ve sözleşmedeki özel hükümler sonucu tümüyle değiştirebilir; bildirim yapmadan önce metnin bir hukukçu tarafından gözden geçirilmesi yerinde olacaktır.