Sözleşmeden doğan alacaklarda zamanaşımı, çoğu zaman esasa ilişkin tartışmayı tümüyle gölgede bırakır. TBK, HMK ve tüketici işlemlerinde TKHK çerçevesinde yürüyen bu tartışmada belirleyici olan sürenin uzunluğu değil, başlangıç anının ve kesilme iddiasının belgelenebilmesidir. Bu metin, zamanaşımı def'ine karşı kurulacak delil düzenini ele alır.
Def'i İleri Sürülmedikçe Dikkate Alınmaz
Zamanaşımı kendiliğinden gözetilmez; borçlu tarafından süresinde ve usulüne uygun biçimde ileri sürülmesi gerekir. Bu nedenle davalı taraf için mesele, def'iyi hangi aşamada ve hangi alacak kalemi yönünden ileri sürdüğünü kayda geçirmektir. Davacı taraf için ise mesele, sürenin henüz dolmadığını ya da kesildiğini gösterecek belgeyi baştan dosyaya koymaktır.
Başlangıç Anını Gösteren Kayıtlar
- Edimin ifa edildiği tarihi gösteren teslim veya hizmet tutanağı
- Muacceliyet tarihini belirleyen sözleşme hükmü
- Fatura tarihi ile ödeme vadesi arasındaki ilişki
- Taksitli işlemlerde her taksitin ayrı vadesi
- Ayıp ya da eksik ifa iddialarında durumun öğrenildiği tarihi gösteren yazışma
Kesilme ve Durma İddiasının Belgesi
Sürenin kesildiği iddiası genellikle üç dayanağa oturur: borçlunun borcu ikrar eden bir beyanı, yapılan kısmi ödeme, ya da açılmış dava veya başlatılmış takip. Bu dayanakların her biri belgeye bağlanmalıdır. Sözlü kabul beyanı, karşı tarafça inkar edildiğinde tek başına sonuç doğurmakta zorlanır. Kısmi ödemede ise ödemenin hangi borca sayıldığının açıklama alanında görünmesi önem taşır.
İhbar ve İhtarın Ulaştığını Göstermek
Bildirimin gönderilmiş olması yeterli değildir; muhataba ulaştığının ortaya konması gerekir. Noter kanalıyla yapılan bildirimlerde tebliğ şerhi, elektronik kanallarda gönderim ve teslim kaydı, kurumsal yazışmalarda kayıtlı elektronik posta çıktısı bu işlevi görür. Adres değişikliği ihtimaline karşı ticaret sicilinde ya da resmi kayıtlarda görünen adresin kullanılması, sonradan çıkacak tebligat itirazlarını azaltır.
Eksikliğin Dosyaya Yansıması
- Alacak kalemlerini vadeleriyle birlikte tabloya dökün.
- Her kalemin karşısına zamanaşımı başlangıcını yazın.
- Kesilme iddiası varsa dayanağını aynı satırda gösterin.
- Bildirimlerin tebliğ tarihlerini ayrı bir sütunda tutun.
- Def'i ile karşılaşma ihtimaline karşı cevabınızı önceden hazırlayın.
Sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı uygulanacak süreyi doğrudan etkiler. Buradaki açıklamalar genel çerçeve niteliğindedir; alacağınıza ilişkin adım atmadan önce hukuki değerlendirme almanız önerilir.