Sözleşmeden doğan tazminat uyuşmazlıklarında taraflar genellikle aynı metne dayanıp farklı sonuçlara varır. Bu noktada belirleyici olan, metnin lafzı kadar tarafların sözleşme kurulurken ve uygulanırken ortaya koyduğu davranıştır. TBK uygulamasında yorum, iradenin dışa yansıyan görünümü üzerinden yapıldığından, delil planı da bu görünümü belgelemeye odaklanmalıdır.
Yorumu Yönlendiren Delil Türleri
Sözleşme metni tek başına nadiren yeterlidir. Müzakere yazışmaları, teklif ve şartname sürümleri, ilk faturalar, kabul tutanakları ve tarafların yıllara yayılan uygulama biçimi; belirsiz bir hükmün nasıl anlaşıldığını gösterir. Özellikle uzun süreli ilişkilerde, itiraz edilmeden sürdürülen bir uygulama, sonradan ileri sürülen aksi yorumu zayıflatır.
Zarar Kalemlerini Ölçülebilir Yazmak
- Fiilî zarar ile yoksun kalınan kâr birbirinden ayrı hesaplanır ve ayrı belgelendirilir
- Her kalem için dayanak belge adıyla eşleştirilir, toplu rakam verilmez
- Zararın azaltılması için atılan adımlar kayda geçirilir
- Sözleşmede ceza koşulu varsa, asıl alacakla ilişkisi açıkça kurulur
- Faiz başlangıcını belirleyen ihtar ve temerrüt anı ayrı bir belgeyle gösterilir
Delil Eksikliğinin Doğduğu Yer
Uygulamada zarar, çoğu kez gerçekte doğmuş olmasına rağmen dosyaya yansıtılamaz. Bunun başlıca sebebi, işin yürüdüğü dönemde ayıp bildirimi, gecikme ihtarı ve teslim tutanağı gibi ara belgelerin düzenlenmemiş olmasıdır. Sözlü mutabakatla ilerleyen ticari ilişkilerde bu boşluk, HMK çerçevesindeki ispat sınırlarıyla birleştiğinde talebin daralmasına yol açar.
Dava Öncesi Hazırlık Sırası
- Sözleşmenin tüm ek ve değişiklikleri tarih sırasına göre tek dosyada birleştirilir.
- İhtilaflı hükmün her iki taraf açısından savunulabilir okumaları yazılı olarak karşılaştırılır.
- Uygulama dönemine ait yazışmalar, hükmü destekleyen ve zayıflatan olarak ikiye ayrılır.
- Hesap raporu, dava açılmadan önce hazırlanır ve talep sonucu buna göre belirlenir.
- Karşı tarafın olası defileri öngörülerek, bunlara ilişkin belgeler baştan dosyaya konur.
Tüketici İlişkisi Söz Konusuysa
Sözleşmenin bir tarafı tüketici ise TKHK kapsamındaki hükümler devreye girer; haksız şart denetimi ve görevli merci bakımından tablo değişir. Ticari bir ilişki varsayımıyla hazırlanan dosyanın yanlış mercie sunulması, esasa girilmeden zaman kaybına neden olabilir.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel niteliktedir. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve zararın yapısı sonucu değiştirebileceğinden, talep kurgusunun dosyaya özgü biçimde oluşturulması önerilir.