Ayıplı ifa iddialarında sonucu belirleyen şey çoğu zaman duruşma salonu değil, ayıbın fark edildiği ilk günlerde tutulan kayıtlardır. Elinde yalnızca sözlü anlatımla arabuluculuk masasına oturan taraf, TBK ve TKHK kapsamındaki seçimlik haklarını gündeme getirse bile talebini ölçülebilir hâle getiremez. Bu rehber, ayıp uyuşmazlıklarında delil dosyasının nasıl kurulduğuna ve delil eksikliğinin hangi aşamada telafisiz hâle geldiğine odaklanır.
Ayıbın Türü Delil Planını Belirler
Açık ayıpta tartışma çoğunlukla muayene ve ihbarın zamanında yapılıp yapılmadığında düğümlenir; gizli ayıpta ise ayıbın ne zaman ortaya çıktığı ve teslim anında var olup olmadığı sorusu öne geçer. Ticari nitelikteki alımlarda muayene ve ihbar külfeti daha katı yorumlandığından, e-posta yazışması ya da noter ihtarnamesi gibi tarihi sabit belgeler kritik olur. Tüketici işlemlerinde ispat dengesi tüketici lehine kurulmuş olsa da, ayıbın varlığına ilişkin somut veriyi dosyaya getirme yükü uygulamada yine alıcının üzerinde kalır.
Kaybolmadan Önce Sabitlenmesi Gereken Deliller
- Teslim tarihini gösteren irsaliye, fatura veya kargo kaydı
- Ayıbı gösteren, çekim tarihi belli fotoğraf ve video kayıtları
- Servis ve tamir formları ile arızanın tekrarladığını gösteren kayıtlar
- Satıcıya yapılan ihbarın karşı tarafa ulaştığını kanıtlayan belge
- Ürünün kendisi; onarım veya iade sonrası inceleme imkânı büyük ölçüde ortadan kalkar
Ürün karşı tarafa teslim edildikten sonra yapılacak bilirkişi incelemesi çoğu zaman anlamını yitirir. Bu nedenle onarım ya da değişim talebinden önce, HMK uyarınca delil tespiti yoluna başvurulup ürünün mevcut hâlinin kayda geçirilmesi değerlendirilmelidir.
Arabuluculuk Masasına Sayısal Dosyayla Gitmek
Arabuluculuk, ayıp uyuşmazlıklarında hızlı sonuç verebilen bir zemindir; ancak müzakere gücü dosyanın ikna ediciliğiyle doğru orantılıdır. Bedel indirimi istenecekse indirimin dayanağı, onarım gideri talep edilecekse alınmış teklifler, kullanım kaybı ileri sürülecekse bu kaybın hesabı önceden hazırlanmalıdır. Oturumda dile getirilen ciddi zarar gördüm ifadesi, karşı taraf için üzerinde pazarlık yapılabilir bir kalem oluşturmaz.
Delil Eksikliğinin En Sık Görüldüğü Noktalar
Dosyalar pratikte üç noktada zayıflar: ihbarın tarihsiz veya yalnızca telefonla yapılmış olması, ayıbın kullanım hatasından kaynaklandığı savunmasına karşı bakım kayıtlarının bulunmaması ve zararın kalem kalem gösterilmemesi. Anlaşma sağlanamaz ve yargı aşamasına geçilirse, arabuluculukta eksik bırakılan bu başlıklar aynen mahkeme dosyasına taşınır.
Değerlendirme
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; her ayıp iddiasının kendi teknik ve ticari bağlamı vardır. Sözleşme türü, tarafların sıfatı ve ürünün niteliği ispat dengesini değiştirebileceğinden, adım atmadan önce dosyanızın bir hukukçu tarafından incelenmesi yerinde olur.