Satın alınan şeyin ayıplı çıkması hâlinde alıcının hakları, Türk Borçlar Kanunu'nda düzenlenen genel hükümlere tabidir. Buradaki kritik eşik ayıp ihbarıdır: alıcı, gözden geçirme yükümlülüğünü yerine getirip ayıbı satıcıya bildirmezse, malı kabul etmiş sayılabilir. Tüketici sıfatı taşımayan alıcılar bakımından bu yük özellikle ağırdır; çünkü tüketici mevzuatının koruyucu hükümleri her ilişkide devreye girmez.
Açık Ayıp ile Gizli Ayıp Ayrımı
Teslim anında yapılacak olağan bir incelemeyle fark edilebilecek ayıplar ile ancak kullanım sırasında ortaya çıkan gizli ayıplar farklı işler. Açık ayıplarda bildirimin gecikmesi hak kaybı doğurabilirken, gizli ayıplarda bildirim ayıbın ortaya çıkmasına bağlanır. Bu nedenle ilk yapılması gereken, ayıbın hangi kategoriye girdiğini belirlemektir; ihbar metninin dili buna göre kurulur.
İhbar Metninde Bulunması Gerekenler
- Sözleşmenin ve teslimin tarihi ile konusu
- Ayıbın somut tarifi: hangi parçada, hangi koşulda, nasıl ortaya çıktığı
- Ayıbın ne zaman fark edildiği
- Seçilen talep: onarım, bedel indirimi, ayıpsız misli ile değişim veya sözleşmeden dönme
- Makul bir cevap süresi ve iletişim bilgisi
Bildirimin noter kanalıyla ya da tarihi belgelenebilir bir elektronik kanaldan yapılması, sonraki tartışmaların büyük bölümünü baştan bitirir.
Delil Eksikliği Nerede Ortaya Çıkar?
- Teslim tarihinin belgelenememesi, irsaliye veya tutanak tutulmamış olması
- Ayıbın teslim anında mı sonradan mı doğduğunu gösterecek bir tespitin yapılmaması
- Malın ihbar yapılmadan onarıma verilmesi ve özgün durumun kaybolması
- Sözleşmedeki teknik şartnamenin veya numunenin saklanmaması
- Karşı tarafın sözlü kabulüne güvenilerek yazılı kayıt tutulmaması
Ayıbın niteliği tartışmalıysa, dava açılmadan önce delil tespiti yoluna başvurulması Hukuk Muhakemeleri Kanunu kapsamında mümkündür ve malın durumunu dondurur.
Karşı Tarafın Reddi Hâlinde İzlenecek Yol
İhbara olumsuz yanıt verilmesi veya hiç yanıt verilmemesi hâlinde, talebin niteliğine göre dava yolu açılır. Ticari iş niteliğindeki para talepleri bakımından dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması gerekebileceğinden, doğrudan mahkemeye gitmeden önce bu şart kontrol edilmelidir. Talep kalemleri dilekçede hesaplanabilir biçimde ayrıştırılmalı, her kalem için dayanılan belge işaret edilmelidir.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Alıcının sıfatı, sözleşmenin türü ve teslim koşulları sonucu değiştirebileceğinden, ihbar göndermeden önce hukuki görüş almanız yararlı olacaktır.