Ayıp iddiası çoğu kez bir belge sorunundan çok bir yorum sorunudur. Taraflar aynı sözleşmeye bakar, biri edimin niteliğine aykırı ifa gördüğünü söyler, diğeri sözleşmede böyle bir taahhüt bulunmadığını savunur. Bu nedenle karşı tarafın ayıp bildirimine yaptığı itiraza cevap verirken, önce sözleşmenin nasıl yorumlanacağı, sonra hangi olgunun ispat edileceği belirlenmelidir.
Önce yorum, sonra ispat
TBK, sözleşmelerin yorumunda tarafların gerçek ve ortak iradesinin esas alınmasını öngörür. Uygulamada bu ilke, yazılı metnin yanında sipariş yazışmaları, teknik şartname, numune, tanıtım içerikleri ve önceki teslimatların oluşturduğu teamül üzerinden somutlaşır. Ayıp tartışmasında dosyanın kaderini belirleyen şey genellikle sözleşmenin başlığı değil, bu yardımcı belgelerin varlığıdır.
Bildirim ve itiraz zincirinin kurulması
Ayıbın süresinde bildirildiğini gösteren kayıt yoksa, esasa ilişkin en güçlü teknik argüman bile tartışmalı hâle gelir. Bu yüzden bildirim, karşı tarafın cevabı, varsa onarım denemeleri ve iade talebi tek bir kronoloji üzerinde tutulmalıdır. Tüketici sıfatının bulunduğu ilişkilerde TKHK kapsamındaki koruyucu hükümlerin devreye girip girmediği ayrıca değerlendirilir; ticari nitelikli ilişkide ise muayene ve bildirim rejimi daha katıdır.
Delil eksikliğinin somut yansımaları
- Ayıbın teslim anında var olduğunu gösteren tespit yapılmaması, malın kullanılmaya devam edilmesi
- Yalnızca telefonla yürütülen görüşmeler nedeniyle bildirim tarihinin belirsiz kalması
- Onarım denemelerinin belgesiz bırakılması ve süre tartışmasının kaybedilmesi
- Zararın hesaplanabilir kalemlere bölünmemesi, tek bir toplu rakam istenmesi
- Numune veya teknik şartnamenin dosyaya hiç sunulmaması
Uygulanabilir bir yol haritası
- Sözleşme, ekleri ve öncesindeki yazışmalar tek dosyada tarih sırasına dizilir.
- Hangi seçimlik hakkın kullanılacağı belirlenir; talep sonucu bu seçime göre kurulur.
- Ayıbın niteliği tartışmalıysa HMK kapsamında delil tespiti yoluna başvurulması değerlendirilir.
- Karşı tarafın itiraz gerekçeleri madde madde çıkarılır, her birine karşılık gelen belge işaretlenir.
- Bilirkişi incelemesi gerekecek noktalar önceden tanımlanır ve inceleme konusu net yazılır.
Anlaşma ihtimalini elde tutmak
Ayıp uyuşmazlıklarında maliyet çoğu zaman uyuşmazlığın konusuyla orantısız büyür. Onarım, bedel indirimi veya kısmi iade üzerinden kurulan bir çözüm, teknik incelemenin uzayacağı dosyalarda daha makul sonuç verebilir. Bu seçenek değerlendirilirken de elde tutulan belge kalitesi pazarlık gücünü belirler.
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amacı taşır; sözleşme metni ve ticari teamül her dosyada farklı sonuç doğurabilir. İfa ve bildirim tarihleriniz netleşmeden adım atmadan önce hukuki değerlendirme almanız önerilir.