Ayıplı mal veya hizmet uyuşmazlıklarında hak kaybı çoğu zaman mahkemede değil, ayıbın fark edildiği ilk günlerde yaşanır. TBK, alıcıya gözden geçirme ve ayıbı bildirme yükümlülüğü yükler; bildirim yapılmadığında malın kabul edilmiş sayılması gündeme gelir. Tüketici sıfatının bulunduğu ilişkilerde TKHK daha koruyucu bir zemin sunsa da, ispat yükünün nasıl dağılacağı yine sunulan belgeye bağlıdır.
Ayıp Bildiriminin Yazılı Zemine Taşınması
Telefonla yapılan şikâyet, karşı taraf kabul etmediğinde ispat edilemez. Bildirimin noter ihtarnamesi, kayıtlı elektronik posta veya en azından teslim kaydı bulunan bir yazıyla yapılması, sonraki bütün tartışmaların dayanağını oluşturur. Bildirimde ayıbın ne olduğu, ne zaman fark edildiği ve hangi seçimlik hakkın kullanıldığı açıkça yazılmalıdır.
Seçimlik Hakların Sırası ve Bağlayıcılığı
- Sözleşmeden dönme, ödenen bedelin iadesi talebiyle birlikte ileri sürülür.
- Bedelde indirim, ayıbın değeri düşürme oranına göre hesaplanır.
- Ücretsiz onarım, makul süre ve tekrar eden arıza kaydıyla desteklenir.
- Ayıpsız misliyle değişim, aynı nitelikte edimin varlığını gerektirir.
Seçilen hak karşı tarafa bildirildikten sonra kural olarak bundan tek taraflı dönülemez. Bu nedenle bildirim öncesinde hangi talebin dosyaya uygun olduğu değerlendirilmelidir.
Delil Eksikliğinin En Kritik Anı: Malın İade Edilmesi
Uygulamada en ağır delil kaybı, ayıplı mal servise veya satıcıya teslim edildikten sonra ortaya çıkar. Teslim öncesinde ayıbın fotoğraf ve videoyla, mümkünse tarih bilgisi görünecek şekilde kayıt altına alınmaması; teslim tutanağında ayıbın tarif edilmemesi; servis fişinde yalnızca genel bir arıza tanımı yazılması sonradan telafi edilemez. Hizmet ilişkilerinde ise ifanın nasıl yapıldığını gösteren yazışmalar silindiğinde, sözleşmeye aykırılığın kapsamı tartışmalı hâle gelir.
Delil Tespiti Neden Erken Düşünülmeli
HMK, dava açılmadan önce delillerin mahkeme aracılığıyla tespitine imkân tanır. Zamanla değişecek, onarılacak veya ortadan kalkacak bir durumda bu yol, sonradan yapılacak bilirkişi incelemesinin dayanağını korur. Özellikle yapı, tadilat ve montaj işlerinde tespit yapılmadan onarıma başlanması, ayıbın kaynağının belirlenmesini imkânsızlaştırabilir.
Ret Cevabı Geldiğinde İkinci Halka
Satıcı veya sağlayıcı talebi reddettiğinde, ikinci başvuru ilkinin kopyası olmamalıdır. Ret gerekçesi kullanımdan kaynaklanan bir kusura dayanıyorsa, kullanım koşullarına uygunluğu gösteren belgeler; ayıbın sonradan oluştuğu ileri sürülüyorsa teslim anındaki duruma ilişkin kayıtlar öne çıkarılır. Zamanaşımı yönünden de bekleme maliyetlidir; yazışmaların uzaması, sürenin durduğu anlamına gelmez.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve ayıbın niteliği sonucu değiştirebileceğinden, adım atmadan önce dosyanızı bir hukukçuya inceletmeniz yerinde olur.