Sözleşmeden doğan bir tazminat talebinde tartışma çoğu zaman ne kadar sorusundan önce hâlâ istenebilir mi sorusunda düğümlenir. Karşı taraf zamanaşımı def'ini ileri sürdüğü anda dosyanın ağırlık merkezi zarar hesabından tarih ispatına kayar; TBK'nın zamanaşımı düzeni ile HMK'nın ispat kuralları burada iç içe geçer. Bu rehber, tazminat hesabını zamanaşımı ekseninde savunulabilir kılan delil kurgusuna odaklanır.
Def'i Hesabın Kapsamını Nasıl Daraltır
Zamanaşımı borcu kendiliğinden sona erdirmez; ileri sürüldüğünde talebin dava yoluyla elde edilmesini engeller. Bu nedenle def'i çoğu kez alacağın tamamına değil, belirli dönemlere ya da belirli kalemlere yönelir. Dönemsel edimler ile tek seferlik zarar kalemleri aynı tabloda ayrıştırılmadığında savunma tüm alacağı kapsıyormuş gibi görünür ve hesap gereksiz yere daralır.
Sürenin Başlangıcını Gösteren Belgeler
İspat yükünün ilk yarısı, sürenin ne zaman işlemeye başladığını göstermektir. Uygulamada bu tarihi taşıyan kayıtlar dağınık durur:
- Edimin ifa edildiği veya edilmediği anı gösteren teslim, kabul ve tutanak kayıtları
- Ayıbın veya ihlalin fark edildiği ana ilişkin ilk yazışma
- Muacceliyeti bağlayan vade, hakediş ya da fatura tarihleri
- Zararın miktarının belirlenebilir hâle geldiği teknik rapor veya ekspertiz
Kesilme ve Durma İddiasında İspat Yükü
Zamanaşımının kesildiğini ileri süren taraf bunu ispatla yükümlüdür. Borçlunun borcu kabul anlamına gelebilecek davranışları, kısmi ödemeler, hesap mutabakatları ve icra takibi gibi olgular tarihleriyle birlikte kronolojik bir çizelgeye yerleştirilmelidir. Sadece bir e-postanın varlığı yeterli değildir; içeriğinin borcu kabul niteliği taşıyıp taşımadığı ayrıca tartışılır.
Tazminat Kalemlerini Ayrı Tarihlendirmek
Fiilî zarar, yoksun kalınan kâr, gecikme faizi ve varsa cezai şart farklı doğuş anlarına sahip olabilir. Hepsini tek bir tarihe bağlayan dilekçe, savunma tek bir noktadan isabet aldığında tümüyle çöker. Her kalemin yanına doğuş tarihi, dayanağı ve hesap yöntemi yazıldığında bilirkişi incelemesi de denetlenebilir hâle gelir. Tüketici işlemi niteliği taşıyan sözleşmelerde TKHK kaynaklı özel düzenlemelerin genel hükümlerden farklı sonuç doğurabileceği ayrıca kontrol edilmelidir.
Delil Boşluğunu Erken Kapatan Kontroller
Dava açılmadan önce yapılacak basit bir tarama çoğu boşluğu kapatır: karşı tarafta bulunan belgeler için delil listesinde açıkça talep, üçüncü kişilerdeki kayıtlar için müzekkere talebi, kaybolma ihtimali olan dijital yazışmalar için erken tespit. Delil bir kez yitirildiğinde yerine geçecek bir anlatım üretmek mümkün değildir.
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir; sözleşme metninin kendine özgü hükümleri süre ve hesap sonuçlarını değiştirebilir. Elinizdeki belgelerle birlikte bir hukukçuyla dosyanızı gözden geçirmeniz yerinde olur.