Aynı olay hem sözleşmeye aykırılık hem haksız fiil görünümü taşıyabilir. TBK ve HMK ekseninde, tüketici ilişkisi varsa TKHK boyutuyla birlikte değerlendirilen bu dosyalarda hangi hukuki temelin seçildiği yalnızca isimlendirme meselesi değildir; ispat yükünü, zamanaşımını ve talep edilebilecek kalemleri doğrudan belirler. Aşağıda konu, sözleşmenin nasıl yorumlanacağı ve bu yorumun hangi delillerle destekleneceği üzerinden ele alınıyor.
Temel Seçiminin Pratik Sonuçları
Sözleşmeye dayalı talepte, borcun ifa edilmediği gösterildiğinde kusursuzluğunu ispat yükü borçlu tarafa geçer. Haksız fiil temelinde ise fiil, zarar, illiyet bağı ve kural olarak kusur zarar görenden beklenir. Elde bulunan delillerin yapısı, bu nedenle temel seçimini de etkiler. İki temel birlikte ileri sürülecekse her biri için ayrı delil listesi hazırlanmalıdır.
Sözleşme Metninin Dışındaki Deliller
Yorum tartışmasında sözleşme metni tek başına yeterli olmayabilir. Tarafların gerçek iradesini gösteren yan kayıtlar çoğu zaman belirleyici olur:
- Sözleşme öncesi teklif, fiyat listesi ve şartname yazışmaları
- İfa sırasındaki teslim tutanakları, irsaliyeler ve kabul yazıları
- Tarafların önceki benzer işlemlerdeki uygulama biçimi
- Ödemelerin fiilen nasıl yapıldığını gösteren kayıtlar
- Sözleşmenin sonradan değiştirildiğini gösteren yazışma veya ek protokoller
Belirsiz Hükümler ve Genel İşlem Şartları
Metinde çift anlamlı veya birbiriyle çelişen hükümler varsa, bu hükümlerin kim tarafından hazırlandığı önem kazanır. Tek taraflı hazırlanan ve karşı tarafa müzakere imkanı tanınmayan koşullar bakımından, metnin nasıl sunulduğunu gösteren belgeler dosyanın merkezine yerleşir. Sözleşmenin imzalandığı ortama ilişkin kayıtlar bu nedenle saklanmalıdır.
Zararın Miktarını Ölçülebilir Kılmak
Talep kalemleri hesaplanabilir biçimde yazılmadığında, haklı bulunan iddia bile eksik karşılık görebilir. Bu nedenle doğrudan zarar, yoksun kalınan kazanç ve yapılan giderler ayrı kalemler halinde gösterilmeli; her kalem faturaya, ödeme kaydına veya karşılaştırılabilir bir piyasa verisine bağlanmalıdır. Hesabın yöntemi dilekçede kısaca açıklandığında bilirkişi incelemesi de isabetli sorular üzerinden yürür.
Delil Eksikliği ve Zamanaşımının Kesişimi
Delil toplamak için beklemek, çoğu zaman süre bakımından bedelli bir tercihtir. Sözleşmeye dayalı taleplerle haksız fiile dayalı taleplerin süre rejimi farklı işlediğinden, hangi tarihin başlangıç kabul edileceği baştan tartışılmalı; delil eksikliği devam ediyorsa dava açılmadan önce delil tespiti yoluna başvurulması değerlendirilmelidir.
Bu içerik yol gösterici bir çerçeve sunar; sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı sonucu önemli ölçüde değiştirebilir. Talep hazırlanmadan önce metnin ve yazışmaların bütün olarak incelenmesi önerilir.