Ayıp iddiasına dayanan tazminat taleplerinde iki ayrı ispat sorunu vardır ve bunlar sıklıkla birbirine karıştırılır: ayıbın varlığı ile zararın miktarı. Ayıbın bulunduğu kabul edilse bile, talep edilen bedelin nasıl hesaplandığı belgelenmediğinde hüküm ya reddedilir ya da beklenenin çok altında kurulur. Bu rehber TBK ve tüketici işlemleri bakımından TKHK çerçevesinde, tazminat hesabını ayakta tutan delil düzenine odaklanır.
İki Ayrı İspat Konusu, İki Ayrı Dosya
Birinci konu, ifa edilen edimin sözleşmede kararlaştırılan veya dürüstlük kuralı gereği beklenen niteliği taşımadığıdır. İkinci konu, bu eksikliğin alacaklının malvarlığında ne kadarlık bir azalma yarattığıdır. Dosya bu iki başlık altında ayrı klasörlenmediğinde, teknik incelemeye giden dosyada bilirkişi neyi değerlendireceğini kendi varsayımına göre belirler.
Muayene ve Bildirim Zincirini Belgelemek
Ayıp bildirimi yapıldığının ve ne zaman yapıldığının ispatı karşı tarafa değil, kural olarak bildirimde bulunduğunu ileri sürene aittir. Telefonla yapılan görüşmeler bu zincirde en zayıf halkadır. Bildirimin yazılı bir kanaldan yinelenmesi, sonraki aşamada gizli ayıp ve süresinde ihbar tartışmalarını büyük ölçüde sadeleştirir.
Hesabı Ayakta Tutan Belge Seti
- Sözleşme, sipariş formu, teknik şartname ve reklam veya tanıtım metinleri
- Fatura, ödeme dekontları ve varsa taksit planı
- Onarım için alınmış yazılı teklifler ve yapılan onarımın faturası
- İkame ürün veya hizmet kullanımından doğan masraf belgeleri
- Ayıbın tespit edildiği ana ait tarihli görsel kayıtlar
Bilirkişi İncelemesine Hazırlık
Teknik inceleme talep edilirken sorulacak soruların dilekçede somut biçimde yazılması, raporun kullanılabilirliğini doğrudan etkiler. Ayıbın giderilebilir olup olmadığı, giderim maliyeti, giderilse dahi kalan değer kaybı ve bedelden indirim oranı ayrı ayrı sorulmadığında rapor genel bir değerlendirmeyle sınırlı kalır. HMK kapsamında rapora itiraz süresi de bu nedenle baştan takvime bağlanmalıdır.
Delil Eksikliğinin Somut Sonuçları
- Ödemenin nakit yapıldığı ve dekantla gösterilemediği hâllerde bedelin kendisi tartışmalı hâle gelir.
- Ürün veya hizmet ayıp giderilmeden elden çıkarıldığında, inceleme konusu ortadan kalkar.
- Kâr kaybı iddiası, önceki dönem verileriyle karşılaştırılabilir biçimde sunulmadığında hesaplanamaz kabul edilir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve ayıbın niteliği hesabın tamamını değiştirebilir. Talep tutarını belirlemeden önce dosyanın hukuki nitelendirmesinin yapılması önerilir.