Sözleşmeden doğan bir uyuşmazlıkta taraflar çoğu zaman haklı olduklarından emindir; mahkemede ayrışan nokta ise haklılık değil ispat edilebilirliktir. Bu rehber, sözleşme ihlali iddiasının hangi belgelerle taşınacağını ve delil düzeninin nasıl kurulacağını ele alır.
İhlali Tanımlamadan Delil Toplanmaz
Öncelikle karşı tarafın hangi edimi yerine getirmediği belirlenmelidir: edim hiç ifa edilmemiş midir, geç mi ifa edilmiştir, yoksa ayıplı mı ifa edilmiştir? Bu üç durumun sonuçları ve ispat yükü birbirinden farklıdır. Hiç ifa edilmeme iddiasında ifanın yapılmadığı; geç ifada ifa tarihi ile kararlaştırılan tarih arasındaki fark; ayıplı ifada ise ayıbın varlığı ve zamanında bildirildiği gösterilir.
Sözleşme Metninin Dışındaki Deliller
- Teklif, sipariş formu ve teyit yazışmaları
- Teslim ve kabul tutanakları, irsaliye ve sevk kayıtları
- Ödeme dekontları ile fatura ve cari hesap ekstreleri
- İfa sürecinde yapılan uyarı, ihtar ve süre verme yazıları
- Tarafların uygulamadaki alışkanlığını gösteren önceki işlem kayıtları
Sözleşme metni ne kadar ayrıntılı olursa olsun, edimin fiilen nasıl yürüdüğünü gösteren bu ikinci katman olmadan iddia havada kalır.
Temerrüde Düşürme ve Süre Verme
TBK kapsamındaki düzende alacaklının hakkını kullanabilmesi çoğu kez borçlunun temerrüde düşürülmesine bağlıdır. İhtarın içeriğinde borcun tutarı veya edimin konusu, ifa için tanınan süre ve süre sonunda kullanılacak seçimlik hakkın ne olduğu belirtilmelidir. Sonradan ileri sürülen bir talebin, önceki ihtarda hiç dile getirilmemiş olması dosyanın en zayıf noktasına dönüşebilir.
Tüketici İşlemi mi, Ticari İlişki mi?
Aynı sözleşme, tarafların sıfatına göre farklı bir usule tabidir. İlişki TKHK kapsamında bir tüketici işlemi ise, uyuşmazlığın parasal büyüklüğüne göre tüketici hakem heyeti ya da tüketici mahkemesi devreye girer ve ispat yükü tüketici lehine yumuşayabilir. Ticari nitelikteki ilişkilerde ise defter kayıtları ve ticari teamül öne çıkar. Yanlış merciye yapılan başvuru, esasa hiç girilmeden zaman kaybına yol açar.
HMK Kapsamında Delil Bildirimi
Dilekçeler aşamasında bildirilmeyen delilin sonradan dosyaya sokulması kural olarak mümkün değildir. Karşı tarafın elinde bulunan belgeler için bu belgelerin sunulması talep edilmeli, üçüncü kişilerdeki kayıtlar için ilgili kurumdan celp istenmelidir. Elektronik yazışmalarda ise gönderim tarihini ve muhatabı gösteren üst bilgilerin de kayda alınması gerekir.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı izlenecek yolu kökten değiştirebileceğinden, ihtar gönderilmeden önce dosyanın hukuki nitelendirmesinin yapılması önerilir.