Tazminat taleplerinde hesabın doğruluğu kadar, o hesabın hangi tarihe kadar ileri sürülebileceği de belirleyicidir. Zamanaşımı def'i, esasa hiç girilmeden talebi sonuçsuz bırakabilir. Bu rehber TBK, HMK ve TKHK zemininde, zamanaşımının başlangıcını, kesilmesini ve dava içi genişletmelerde doğan riskleri hesap perspektifiyle ele alır.
Başlangıç Anını Belgelemek
Haksız fiile dayalı taleplerde süre, zararın ve failin öğrenildiği andan itibaren işlemeye başlar; ayrıca fiilin gerçekleştiği tarihe bağlı bir üst sınır da bulunur. Sözleşmeye aykırılıkta ise başlangıç, alacağın muaccel olduğu andır. Bu ayrım göz ardı edildiğinde, hesap tablosu doğru olsa bile talep geç kalmış sayılabilir. Fiilin aynı zamanda suç oluşturduğu hâllerde daha uzun ceza zamanaşımı süresinin uygulanabileceği de değerlendirilmelidir.
Kesilme ve Durma: Hangi İşlem Ne Yapar
- Dava açılması ve icra takibi başlatılması süreyi keser; kesilmeyle süre yeniden işlemeye başlar
- Borçlunun borcu ikrar etmesi, kısmi ödeme yapması veya teminat vermesi kesme sonucu doğurur
- Arabuluculuk başvurusu ile son tutanak arasındaki dönemde süre durur
- Salt ihtarname gönderilmesi tek başına kesme sonucu doğurmaz; ancak temerrüt ve faiz başlangıcı bakımından önemlidir
- Karşı tarafın yazılı beyanları, ikrar niteliği taşıyıp taşımadığı yönünden ayrıca incelenmelidir
Dava İçinde Hesabı Büyütmenin Riski
Kısmi dava, belirsiz alacak davası ve ıslah, hesabın dava sırasında büyütülmesine imkân tanır. Ancak ıslahla artırılan kısma karşı zamanaşımı def'i ileri sürülebilir. Bu nedenle talep türü, dava açılırken bilinçli seçilmelidir: alacağın miktarı davacı tarafından belirlenebiliyorsa belirsiz alacak davası açmanın sonuçları ayrıca değerlendirilmelidir. Bilirkişi raporu sonrası yapılacak artırımın hangi tarihe kadar korunacağı, davanın en başında öngörülmelidir.
Delil Eksikliğinin Hesaba Etkisi
- Zararı gösteren belgeler tarih sırasıyla listelenir: fatura, ödeme dekontu, sözleşme ve ekleri.
- Öğrenme anını kanıtlayan yazışmalar ayrı bir başlıkta toplanır.
- Kesme veya durma iddiasının dayanağı olan her işlem, belgesiyle eşleştirilir.
- Faiz türü ve başlangıç tarihi, temerrüt belgesine dayandırılarak yazılır.
- Hesap raporu, talep sonucu ile birebir uyumlu biçimde düzenlenir.
Kapanış
Zamanaşımı, hesabın parçası olarak baştan planlandığında bir risk olmaktan çıkar. Buradaki bilgiler genel niteliktedir; ilişkinin türü ve tarafların sıfatı uygulanacak süreyi değiştirebileceğinden, talep öncesi hukuki değerlendirme yapılması önerilir.