Tazminat davalarında sonucu belirleyen unsur, çoğu zaman sorumluluğun varlığı değil; talep edilen tutarın nasıl hesaplandığı ve neye dayandırıldığıdır. Tazminat talebinin TBK ve HMK çerçevesinde ölçülebilir biçimde kurulması, dava açılmadan önce tamamlanması gereken bir hazırlıktır. Bu rehber, hesabın kalem bazlı kurgusuna odaklanır.
Zarar Kalemlerinin Ayrıştırılması
- Fiili zarar: yapılan harcamalar ve malvarlığında meydana gelen azalma
- Yoksun kalınan kâr: sözleşme yerine getirilseydi elde edilecek kazanç
- Gecikme zararı: ifanın geciktiği dönemde doğan ek yük
- Giderim masrafları: onarım, yeniden temin ve nakliye gibi kalemler
- Manevi zarar: kişilik hakkı ihlali bulunan hâllerde ayrıca değerlendirilir
Belirsiz Alacak ile Kısmi Dava Tercihi
HMK, talebin miktarı bakımından farklı dava türlerine imkân tanır. Zararın tam olarak hesaplanabildiği hâllerde tam eda davası tercih edilirken, miktarın belirlenmesi karşı tarafın elindeki bilgiye veya teknik incelemeye bağlıysa farklı bir yol izlenir. Bu seçim; harç, faiz başlangıcı ve zamanaşımının kesildiği kapsam bakımından sonuç doğurduğundan, dava açılmadan önce bilinçli biçimde yapılmalıdır.
Faiz Başlangıcını Belgeye Bağlamak
Faiz talebi, çoğu dosyada hesabın en tartışmalı kısmıdır. Temerrüdün hangi tarihte gerçekleştiği, ihtarnamenin tebliğ tarihine veya sözleşmede kararlaştırılan ifa gününe bağlanır. İhtarname gönderilmiş olması tek başına yetmez; tebliğ şerhinin dosyada bulunması gerekir. Tüketici sıfatının bulunduğu ilişkilerde TKHK kapsamındaki özel düzenlemeler nedeniyle görev ve talep yapısı da ayrıca değerlendirilmelidir.
Delil Eksikliğinin Hesabı Eritmesi
Tazminat dosyalarında en sık görülen kayıp, harcamaların belgesiz yapılmasıdır. Fatura yerine adi belge alınması, ödemenin nakit yapılması ve onarım öncesi durumun kaydedilmemesi, gerçekten doğmuş bir zararın ispat edilememesine yol açar. Zarar doğar doğmaz mevcut durumun fotoğraf, tutanak veya tespit yoluyla kayda geçirilmesi, sonraki bilirkişi incelemesinin dayanağını oluşturur.
Karşı Tarafın Savunmasını Önceden Modellemek
Hesap kurulurken yalnızca kendi kalemlerinizi değil, karşı tarafın ileri süreceği indirim sebeplerini de öngörmek gerekir. Zarar görenin kendi kusuru, zararın artmasına engel olunmaması ve önceden var olan hasarlar tipik savunma başlıklarıdır. Bu iddialara karşı hazırlığın dava dilekçesinde yapılması, ilerleyen aşamada yeni delil sunma sınırlarıyla karşılaşma riskini azaltır.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; sözleşmenin türü, zararın niteliği ve tarafların sıfatı hesabın kurgusunu değiştirir. Dava açmadan önce kalem bazlı hesabın bir hukukçuyla birlikte gözden geçirilmesi yerinde olur.