Ayıplı mal veya işin teslimi hâlinde alıcının hukuken güçlü konumda olması tek başına yeterli değildir; bu konumun korunması, bildirim yükümlülüğünün süresinde yerine getirilmesine ve zararın hesaplanabilir biçimde belgelenmesine bağlıdır. TBK, HMK ve TKHK çerçevesinde yürüyen bu süreçte en çok kayıp, ayıbın geç bildirilmesinden doğar. Aşağıda ayıp bildirimi ve tazminat hesabı süre ve usul planı olarak ele alınmaktadır.
Bildirimin Zamanı ve İspatı
Ayıp, ortaya çıktığı anda karşı tarafa bildirilmelidir. Açık ayıplarda teslim sırasında yapılan inceleme, gizli ayıplarda ise ayıbın fark edildiği an esas alınır. Bildirimin telefonla yapılması hâlinde sonradan ispatı güçleşeceğinden, noter ihtarnamesi veya tarihi belgelenebilir bir yazılı kanal tercih edilmelidir. Bildirim metninde ayıbın niteliği ve talep edilen hak açıkça belirtilmelidir.
Seçimlik Hakkın Hesaba Etkisi
Sözleşmeden dönme, bedel indirimi, onarım veya ayıpsız benzeriyle değiştirme taleplerinin her biri farklı bir hesap yöntemine karşılık gelir. Bu nedenle önce hak seçilmeli, sonra hesap kurulmalıdır:
- Dönmede ödenen bedelin iadesi ile birlikte yapılan zorunlu giderler
- Bedel indiriminde ayıplı ve ayıpsız değer arasındaki fark
- Onarımda giderim maliyeti ve kullanım kaybı
- Değiştirmede taşıma, montaj ve gecikmeden doğan kalemler
Zarar Kalemlerinin Ayrıştırılması
Talep tek bir rakam olarak yazıldığında, dosya bilirkişi aşamasına geldiğinde hangi kalemin neye karşılık geldiği tartışmalı hâle gelir. Fatura, ödeme belgesi, ekspertiz raporu ve yazışmalar kalem bazında dosyalanmalıdır. Kullanım kaybı veya üretim durması gibi dolaylı zararlar ileri sürülecekse, bunların ayıpla bağlantısı da ayrıca ortaya konmalıdır.
Delil Tespiti Neden Erken Yapılmalı?
Ayıplı ürün onarıldığında veya kusurlu iş sonradan düzeltildiğinde, ayıbın varlığını gösteren fiilî durum ortadan kalkar. Bu, dosyalarda en sık rastlanan delil eksikliği biçimidir. Bu nedenle onarıma başlanmadan önce mahkemeden delil tespiti istenmesi, fotoğraf ve video kayıtlarının tarihli biçimde saklanması ve varsa muayene raporunun temini önerilir. Tespit dosyası, sonraki davada hem hesabın hem de sorumluluğun dayanağı olur.
Özet
Ayıp uyuşmazlıklarında sonucu belirleyen, ayıbın varlığından çok bunun zamanında bildirildiğinin ve tutarının gösterilebilmesidir. Buradaki bilgiler genel niteliktedir; sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve teslim koşulları uygulanacak hükümleri değiştirebileceğinden, somut olayda profesyonel değerlendirme alınması uygun olacaktır.