Bir alacağın varlığı ile dava edilebilirliği farklı şeylerdir. TBK, alacak türüne göre farklı zamanaşımı süreleri öngörür; süre dolduğunda alacak ortadan kalkmaz ancak karşı taraf def'i ileri sürerse talep sonuçsuz kalır. HMK'nın ispat kuralları ile TKHK'nın tüketici işlemlerine ilişkin hükümleri de bu değerlendirmeye eklenir.
Hangi Alacak Hangi Süreye Tabi
TBK'da genel zamanaşımı süresi ile bazı alacaklar için öngörülen daha kısa süre birlikte düzenlenmiştir. Kira bedeli, ücret ve dönemsel edimler kısa süreye tabi iken, birçok sözleşmesel alacak genel süreye tabidir. Haksız fiilden doğan taleplerde ise hem öğrenmeye bağlı bir süre hem de fiilden itibaren işleyen azami bir süre bulunur. Aynı ilişkiden doğan alacakların tek bir süreye tabi olduğu varsayımı, dosyanın en riskli kabulüdür.
Sürenin Başladığı An ve Kesilmesi
Zamanaşımı kural olarak alacağın muaccel olduğu anda işlemeye başlar. Vadeli işlemlerde vade, dönemsel edimlerde her dönemin sonu esas alınır. Borçlunun borcu ikrar etmesi, kısmi ödeme yapması veya alacaklının takip başlatması süreyi keser; kesilme hâlinde süre baştan işler. Bu nedenle yapılan küçük bir ödemenin dekontu, dosyada uzun bir dilekçeden daha değerli olabilir.
Delil Eksikliği Zamanaşımı Tartışmasını Nasıl Kaybettirir
Zamanaşımı def'i ileri sürüldüğünde ispat yükü fiilen alacaklıya döner: sürenin kesildiğini ya da henüz başlamadığını göstermek gerekir. Bu aşamada aranan belgeler:
- Sözleşmenin imzalı nüshası ve varsa ek protokoller
- Fatura, irsaliye ve teslim kayıtları
- Kısmi ödemelere ilişkin dekontlar ve mutabakat yazıları
- Borcun kabulü anlamına gelebilecek yazışmalar
- Daha önce başlatılmış takip veya dava dosyalarının bilgileri
Sözleşmedeki Kayıtların Etkisi
Taraflar zamanaşımı süresini sözleşmeyle serbestçe belirleyemez; ancak muacceliyet tarihini, ihbar şartlarını ve ifa yerini düzenleyebilirler. Bu kayıtlar sürenin başlangıcını dolaylı olarak etkiler. Tüketici işlemlerinde ise tüketici aleyhine getirilen kayıtların haksız şart denetimine tabi olduğu gözden kaçırılmamalıdır. Sözleşme metni okunmadan yapılan süre hesabı çoğu zaman eksik kalır.
Alacağı Süre İçinde Ayakta Tutmak
- Her alacak kalemi için muacceliyet tarihini ayrı ayrı belirleyin.
- Kalem bazında zamanaşımı sonunu ve altı ay öncesini takvime işleyin.
- Süreyi kesen işlemleri belgeleriyle birlikte tek dosyada toplayın.
- Süre sonuna yaklaşan alacaklarda takip başlatma kararını erken verin.
- Dava dilekçesinde zamanaşımı savunmasına karşı olası cevabı baştan kurgulayın.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı süreleri değiştirebilir. Alacağınızın zamanaşımına yaklaştığını düşünüyorsanız, hesabı belgeler üzerinden bir hukukçuyla birlikte yapmanız hak kaybını önler.