Tazminat davalarında sonucu belirleyen üç unsur vardır: zarar, kusur ve bunlar arasındaki nedensellik bağı. Türk Borçlar Kanunu bu unsurları düzenlerken, Hukuk Muhakemeleri Kanunu bunların hangi aşamada ve hangi araçla ispatlanacağını belirler. Uygulamada kaybedilen dosyaların önemli kısmında hukuki dayanak isabetlidir; eksik olan, zararın rakamla ve belgeyle gösterilememesinden doğan delil eksikliğidir.
Zararın Kalemlere Ayrılması
"Uğradığım zararın tazminini talep ederim" biçiminde kurulan bir talep, yargılamanın hiçbir aşamasında güçlenmez. Zarar; fiilî zarar, yoksun kalınan kazanç, tedavi ve bakım giderleri, iş göremezlik ve manevi zarar gibi kalemlere ayrılmalı, her kalem ayrı belgeye bağlanmalıdır. Kalem bazlı yazım, ileride bilirkişi raporuna yapılacak itirazın da omurgasını oluşturur.
Dava Türünün Doğru Seçilmesi
- Zararın miktarı dava açılırken tam olarak belirlenemiyorsa belirsiz alacak davası değerlendirilir; ancak bu tercih, gerçekten belirlenemez olduğunun gösterilmesini gerektirir.
- Miktar biliniyorsa tam eda davası açılır; sonradan artırım için ıslah yolu planlanır.
- Sorumluluğun varlığı tartışmalıysa tespit talebiyle birleştirme ihtimali gözden geçirilir.
- Sözleşmeye aykırılık ile haksız fiil sorumluluğu bir arada bulunuyorsa, hangi hukuki sebebe dayanıldığı ve buna bağlı sürenin ne olduğu açıkça yazılır.
Zamanaşımı: İki Ayrı Saat Birden İşler
Haksız fiilden doğan taleplerde zararın ve failin öğrenildiği andan itibaren işleyen kısa süre ile fiilin gerçekleştiği andan itibaren işleyen uzun süre birlikte değerlendirilir. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımının uygulanması gündeme gelebilir. Sözleşmeye dayalı taleplerde ise sürenin başlangıcı ve uzunluğu farklıdır. Bu nedenle dosya açılırken "hangi tarih, hangi saati başlattı" sorusu yazılı olarak cevaplanmalıdır.
İspat Araçlarının Sıralaması
- Belge: sözleşme, fatura, ödeme kaydı, resmî rapor ve tutanaklar önce toplanır.
- Bilirkişi: teknik veya hesaba ilişkin konularda talep edilir; sorulacak sorular baştan yazılmalıdır.
- Keşif: yer, yapı veya olay mahalline bağlı uyuşmazlıklarda öne alınır.
- Tanık: belgeyle desteklenmeyen tanık beyanının etkisi sınırlıdır; hangi vakıa için dinletildiği belirtilmelidir.
- Yemin ve isticvap: son aşamada, hangi vakıaya yöneleceği netleştirilerek kullanılır.
Faiz ve Yargılama Giderlerinin Talebi
Faizin türü ve başlangıç tarihi çoğu dilekçede eksik bırakılır. Temerrüt tarihi, ihtarın tebliğ tarihi veya haksız fiilin gerçekleştiği tarih olarak ayrı ayrı ileri sürülebilir; talep edilmeyen faiz hükmedilmez. Aynı biçimde yargılama giderleri ve vekâlet ücreti talebi de dilekçenin sonuç kısmında açıkça yer almalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; zararın niteliği ve sorumluluk türü hem süreyi hem ispat yükünü değiştirir. Elinizdeki belgelerle birlikte hukuki değerlendirme yaptırmanız önerilir.