Sözleşme ihlali iddiasında haklı olmak ile haklılığı ispatlamak farklı şeylerdir. TBK, HMK ve gerektiğinde TKHK ekseninde bu rehber, ihlalin tespitinden dava dilekçesine uzanan süreçte delil kurgusunu adım adım ele alır.
İhlali Tarihlendirmek
Her sözleşme uyuşmazlığının ilk sorusu şudur: edim ne zaman muaccel oldu ve ihlal hangi tarihte gerçekleşti? Bu tarih, hem temerrüt faizinin başlangıcını hem de zamanaşımının işlemeye başladığı anı belirler. Genel zamanaşımı süresi on yıl olmakla birlikte, kira, ücret ve vekâlet gibi belirli sözleşme tipleri için daha kısa süreler öngörülmüştür. Bu nedenle sözleşmenin hukuki niteliği belirlenmeden takvim kurulamaz.
Temerrüt İhtarı ve Seçimlik Haklar
Karşı tarafı temerrüde düşürmek çoğu durumda ihtarı gerektirir. İhtarname yalnızca bir uyarı değil, sonraki tercihlerinizin dayanağıdır: aynen ifa ile gecikme tazminatı, ifadan vazgeçip müspet zarar veya sözleşmeden dönme seçenekleri arasında hangisini kullanacağınız bu aşamada şekillenir. İhtarnamede verilen sürenin makul olması ve talebin açıkça yazılması gerekir. Belirsiz bir ihtar, sonradan yapılan fesih beyanını da tartışmalı hâle getirir.
Senetle İspat Kuralı ve Yazılı Delil Başlangıcı
HMK, belirli bir parasal değerin üzerindeki hukuki işlemlerin senetle ispatını arar ve bu sınır her yıl güncellenir. Elinizde imzalı bir sözleşme yoksa dosya bitmiş sayılmaz: karşı taraftan sadır olan ve iddiayı kısmen destekleyen bir yazı, yazılı delil başlangıcı sayılabilir ve tanık dinletme imkânı doğurur. Bu nedenle e-posta, mesaj ve mutabakat yazıları en baştan taranmalıdır.
Elektronik Yazışmayı Doğru Sunmak
Uygulamada delil eksikliği çoğu zaman belgenin yokluğundan değil, sunuluş biçiminden kaynaklanır. Yazışmalar dosyaya konurken şu kurallara uyulmalıdır:
- Yazışma zinciri kesilmeden, tarih ve taraf bilgileriyle birlikte sunulur.
- Ekler ayrı ayrı numaralandırılır ve gövde metniyle eşleştirilir.
- Sadece lehe olan kısım seçilmez; bağlam korunur.
- Karşı tarafın inkârı ihtimaline karşı bilirkişi incelemesi talebi baştan yazılır.
Kısa Uyarı
Sözleşme uyuşmazlıklarında metnin kendisi kadar tarafların fiilî uygulaması da yorumu etkiler. Buradaki bilgiler genel niteliktedir; ihtarname göndermeden önce sözleşmenin fesih ve yetki hükümlerinin bir hukukçu tarafından okunması yararlı olur.