Sözleşmesel bir tazminat talebinin kaderi çoğu zaman dava dilekçesinde değil, ondan aylar önce gönderilen ya da hiç gönderilmeyen ihbarda belirlenir. TBK sisteminde ihbar ve ihtar; temerrüdün doğduğu anı, faizin başlangıcını ve karşı tarafın savunma alanını birlikte belirler. Bu rehber, ihbar aşamasını bir takvim disiplinine bağlayarak delil eksikliğinden kaynaklanan hak kayıplarını azaltmayı amaçlar.
İhbarın Tazminat Hakkı Üzerindeki Etkisi
Her sözleşme türünde ihbarın işlevi aynı değildir. Bazı ilişkilerde ihbar, borçluyu temerrüde düşürmek için gereken bir şarttır; bazılarında ise yalnızca iyi niyetin ve zararı azaltma çabasının delilidir. Ayıplı ifa, gecikmiş ifa ve hiç ifa etmeme hâllerinde ihbarın içeriği farklı yazılır. Bu ayrım yapılmadan gönderilen tek tip ihtar, sonradan talebin niteliğini değiştirdi itirazına açık hâle gelir.
Takvimi Kuran Üç Tarih
- Aykırılığın doğduğu tarih: teslim, montaj, ödeme ya da edimin ifa edilmesi gereken gün.
- Öğrenme tarihi: aykırılığın fark edildiği ve belgelenebildiği gün; gizli ayıplarda bu tarih ayrıca ispatlanır.
- İhbar tarihi: karşı tarafa ulaşan bildirimin tebliğ tarihi; gönderim değil, ulaşma esas alınarak not edilir.
Bu üç tarih tek tabloda tutulduğunda, zamanaşımı savunmasına karşı verilecek cevap da baştan hazırlanmış olur.
Delil Eksikliği Nerede Doğuyor?
- İhbarın yalnızca telefon veya anlık mesajla yapılıp içeriğinin saklanmaması
- Zararı gösteren fatura, ekspertiz ve fotoğrafların tarihsiz arşivlenmesi
- Karşı tarafın kısmi ödeme veya onarım teklifinin yazıya dökülmemesi
- Zararı azaltma yükümlülüğü kapsamında yapılan harcamaların belgelenmemesi
İhtarname Metninde Ölçülebilirlik
İhtar metni, talebi rakamla ve kalem kalem gösterdiğinde hem müzakere zemini hem de ispat aracı olur. Belirsiz bir zararımı talep ederim ifadesi yerine; asıl zarar, yoksun kalınan kâr, giderim masrafı ve varsa gecikme faizi ayrı satırlarda yazılmalı, ödeme için makul ve açık bir süre verilmelidir. Verilen sürenin sonu takvime işlenmeli, süre dolduğu gün dosya yeniden değerlendirilmelidir.
Süre Kaçırıldıysa Ne Kalır?
İhbar süresi tartışmalı hâle gelmişse dosya kapanmaz; sebepsiz zenginleşme, culpa in contrahendo veya haksız fiil temelli alternatif hukuki sebepler ayrıca değerlendirilir. Ancak bu alternatiflerin kendi zamanaşımı ve ispat kuralları vardır; bu nedenle geçiş kararı gecikmeden verilmelidir.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte bilgilendirmedir. Sözleşmenin metni, ticari teamül ve tarafların yazışma geçmişi sonucu tümüyle değiştirebileceğinden, somut dosyanız için bir avukatla ayrıntılı değerlendirme yapmanız yerinde olur.