Sözleşmeye aykırılık ya da haksız fiil kaynaklı uyuşmazlıklarda dava, çoğu zaman sorumluluğun varlığında değil tazminatın miktarında düğümlenir. TBK ve HMK çerçevesinde hükmedilecek tutar, davacının hesap kurgusunu ne kadar açık ortaya koyduğuna bağlıdır. Bu rehber, tazminat hesabının kalem kalem nasıl inşa edileceğine ve hangi belgelerin bu hesabı ayakta tuttuğuna odaklanır.
Önce Zararın Türü Belirlenir
Hesap, zararın hukuki niteliği belirlenmeden kurulamaz. Sözleşme ayakta tutuluyor ve ifadan beklenen yarar isteniyorsa müspet zarar; sözleşmenin hiç kurulmamış olmasına güvenden doğan kayıp isteniyorsa menfi zarar gündeme gelir. Bu ikisi aynı dilekçede birbirinin yerine kullanıldığında, hesap tablosu kendi içinde çelişir. Fiilî zarar ile yoksun kalınan kâr da ayrı ayrı gösterilmelidir.
Kalem Kalem Hesap Tablosu
Uygulamada işe yarayan yöntem, dilekçenin ekine sade bir tablo koymaktır. Her satır şu üç bilgiyi taşımalıdır: kalemin adı, tutarı ve dayandığı belge. Tipik kalemler şunlardır:
- Ödenen ancak karşılığı alınamayan bedel
- Ayıbın giderilmesi için yapılan masraflar
- İkame hizmet veya ikame mal temini gideri
- Gecikme nedeniyle uğranılan kayıplar
- Yoksun kalınan kazanç ve bunun hesaplanma yöntemi
- Manevi tazminat talebi ve dayanağı olan olgular
Faiz Başlangıcı ve Türü
Tazminat hesabının çoğu zaman gözden kaçan ayağı faizdir. Faizin hangi tarihten itibaren istendiği açıkça yazılmalıdır: temerrüt tarihi, ihtarın tebliğ tarihi, olay tarihi veya dava tarihi. Talep edilmeyen faiz kendiliğinden hükmedilmez; başlangıcı yanlış gösterilen faiz ise kısmen reddedilir. Ticari nitelikteki ilişkilerde uygulanacak faiz türünün ayrıca belirtilmesi gerekir.
Miktar Belirsizse Ne Yapılır
Zararın tam miktarı, dava açılırken davacıdan beklenemeyecek şekilde belirlenemiyorsa HMK'nın belirsiz alacak davasına ilişkin imkânından yararlanılabilir; miktarın hesaplanabildiği ancak taraf bakımından risk alınmak istenmediği hâllerde ise kısmi dava tercih edilir. Bu tercih usulî sonuçlar doğurduğundan baştan bilinçli yapılmalıdır. Yargılama sırasında hesabın büyümesi hâlinde ıslah yolu gündeme gelir; ıslahın kendine özgü sınırları olduğu için zamanlaması planlanmalıdır.
Bilirkişi Raporuna Hazırlık
Hesap uyuşmazlıklarının önemli bölümü bilirkişi incelemesiyle çözülür. Rapor, dosyaya konulan belgeler üzerinden yazılır; sunulmayan bir gider hesaba katılmaz. Bu nedenle fatura, banka dekontu, sözleşme, teklif yazışmaları, muhasebe kayıtları ve varsa piyasa fiyat araştırması dosyaya baştan konulmalıdır. Rapora itiraz edilirken de genel ifadeler yerine, hangi kalemin hangi belgeye rağmen dışarıda bırakıldığı gösterilmelidir.
Tüketici İlişkilerinde Fark
Karşı taraf tüketici ise TKHK kaynaklı düzenlemeler devreye girer ve görevli merci ile bazı talep imkânları değişir. Aynı olay için ticari ilişki mantığıyla kurulan hesap, tüketici uyuşmazlığında olduğu gibi kabul edilmeyebilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; zarar kalemleri ve faiz hesabı olaya göre değişeceğinden, dava öncesinde hesap kurgusunun bir hukukçuyla birlikte oluşturulması önerilir.