Ayıp iddiasının kaderini çoğu zaman hukuki nitelendirme değil, tarafların elindeki kayıtların niteliği belirler. Sözleşmenin nasıl yorumlanacağı tartışması da soyut bir dil çalışması değildir; tarafların ifa sırasındaki davranışlarının belgeye dönüşüp dönüşmediğine bağlıdır. Bu rehber, TBK ve HMK çerçevesinde ayıp tartışmasını yürütürken delil zafiyetinin nerede doğduğunu ve nasıl kapatılabileceğini ele alır.
Ayıp Tartışmasında İspat Yükünün Dağılımı
Ayıp iddiasında öncelikle ifanın sözleşmede kararlaştırılan nitelikleri taşımadığı ortaya konur. Bu noktada üç ayrı unsur birbirinden ayrılmalıdır: sözleşmede vaat edilen nitelik, teslim edilen edimin fiili durumu ve ikisi arasındaki farkın ne zaman fark edildiği. Uygulamada dosyalar en çok bu üçüncü unsurda zayıflar; çünkü taraflar niteliği tartışırken zamanı kayıt altına almayı ihmal eder.
Sözleşme Metnini Okurken Bakılacak Noktalar
Yorum çalışmasında yalnızca imzalı metin değil, sözleşme öncesi yazışmalar, teknik şartname ekleri, numune ve tanıtım materyalleri de birlikte değerlendirilir. Metinde belirsizlik varsa tarafların gerçek ve ortak iradesinin araştırılması gündeme gelir. Bu nedenle:
- Teklif ve sipariş yazışmaları tarih sırasıyla ayrı bir dosyada tutulmalıdır.
- Sözleşmeye ek yapılan değişiklikler, hangi maddeyi değiştirdiği belirtilerek arşivlenmelidir.
- Sözlü mutabakatların yazılı teyidi alınmamışsa, tanık listesi erken oluşturulmalıdır.
Muayene ve İhbar Kaydının Kurulması
Ayıba dayalı taleplerde en kritik eşik, edimin gözden geçirilmesi ve tespit edilen ayıbın karşı tarafa bildirilmesidir. Bildirimin yapılmış olması yetmez; yapıldığının ispatlanabilmesi gerekir. Noter ihtarnamesi, kayıtlı elektronik posta veya karşı tarafın yazılı cevabı bu bakımdan güçlü kayıtlardır. Telefon görüşmelerine dayanan bildirimler, sonradan inkâr edildiğinde dosyayı savunmasız bırakır.
Delil Eksikliğinin Somut Görünümleri
- Teslim tutanağı düzenlenmemesi ya da tutanakta niteliklerin genel ifadelerle geçiştirilmesi.
- Ayıp fark edildikten sonra edimin kullanılmaya devam edilmesi ve ilk hâlin kaydedilmemesi.
- Tespit talebiyle mahkemeye başvurulmadan önce ürün ya da imalatın değiştirilmesi.
- Ödemelerin hangi kalem için yapıldığının açıklama alanına yazılmaması.
Talep Sıralamasını Baştan Kurmak
Ayıp hâlinde talep edilebilecek seçenekler birbirinin alternatifi olabilir. Hangi seçeneğin öncelikli ileri sürüleceği, dosyadaki delilin gücüne göre belirlenir. Onarım ya da ayıpsız misliyle değişim talebi teknik tespite dayanır; bedel indirimi hesaplanabilir bir fark gerektirir; sözleşmeden dönme ise ayıbın ağırlığının ortaya konmasını ister. Dilekçede terditli talep kurulurken bu delil hiyerarşisi gözetilmelidir.
Buradaki değerlendirmeler genel nitelikte olup her sözleşmenin kendi metni, sektörel teamülü ve ifa geçmişi sonucu değiştirebilir. Dosyanızdaki kayıtların yeterliliği konusunda bir hukukçuyla birlikte erken bir gözden geçirme yapmanız yerinde olur.