Sözleşmeye aykırılıktan doğan tazminat taleplerinde tartışma çoğunlukla iki eksende yürür: sözleşmenin taraflara ne yüklediği ve ihlalin ne kadar zarar doğurduğu. Birinci eksen yorum çalışmasını, ikincisi hesap çalışmasını gerektirir. TBK ve HMK çerçevesindeki bu rehber, iki ekseni birbirine bağlayan belge düzenini ele alır.
Yükümlülüğün Kapsamını Belirlemek
Tazminat talebinin ilk şartı, ihlal edildiği ileri sürülen yükümlülüğün açıkça ortaya konmasıdır. Sözleşmede sonuç mu yoksa özen mi taahhüt edildiği, bu noktada belirleyicidir. Metinde boşluk bulunduğunda tarafların amacı, sözleşmenin bütünü ve işin niteliği birlikte değerlendirilir. Bu nedenle müzakere yazışmaları ve önceki uygulama biçimi dosyada yer almalıdır.
Zararı Kalemlere Ayırmak
Toplu bir rakam yerine, zararın bileşenlerine ayrılarak sunulması hem hesabı denetlenebilir kılar hem de kısmi kabul ihtimalini artırır:
- Fiilen yapılan ve boşa giden masraflar, belgeleriyle birlikte.
- Yerine getirilmeyen edim nedeniyle üçüncü kişiye ödenen bedeller.
- Elde edilemeyen kazanç, dayanağı gösterilerek.
- Gecikme nedeniyle doğan ek maliyetler.
Cezai Şart ile Tazminatın İlişkisi
Sözleşmede cezai şart kararlaştırılmışsa, talebin bu hükme mi yoksa genel tazminat kurallarına mı dayandırılacağı baştan belirlenmelidir. Cezai şart talebinde zararın miktarının ispatı bakımından farklı bir düzen geçerlidir; buna karşılık miktarın indirilmesine yönelik savunmalarla karşılaşılabilir. İki talebin birlikte ileri sürülmesi hâlinde ilişkileri dilekçede açıklanmalıdır.
Temerrüt ve İhtar Kaydı
- Edimin ne zaman muaccel olduğu belirlenir.
- İhtar gerekiyorsa, gönderildiği ve ulaştığı belgelenir.
- Verilen ek sürenin başlangıcı ve sonu yazılı hâle getirilir.
- Bu süre sonunda yapılan bildirim, seçilen hukuki sonucu açıkça gösterir.
Delil Eksikliğinin Hesaba Yansıması
Uygulamada en çok karşılaşılan zafiyet, kazanç kaybının varsayıma dayandırılmasıdır. Beklenen gelirin somut siparişler, önceki dönem verileri veya imzalanmış ön sözleşmelerle desteklenmemesi hâlinde, bu kalem hesap dışında bırakılabilir. Aynı şekilde, masraf belgelerinin ihlalle bağlantısı açıklanmadığında ilgisiz gider olarak değerlendirilir.
Bu değerlendirmeler genel niteliktedir ve sözleşmenin türü, sektör teamülü ile tarafların önceki uygulaması sonucu etkileyebilir. Talebinizi kurgulamadan önce hesap dayanaklarınızı bir hukukçuyla gözden geçirmeniz, dosyanın hangi kalemlerde güçlü olduğunu görmenizi sağlar.