Ceza yargılamasında esasa ilişkin en güçlü savunma bile, kanun yoluna başvuru usulündeki bir hatayla değerlendirilmeden kalabilir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK), 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun ekseninde yürüyen süreçte, istinaf ve temyiz aşamasındaki hak kaybının en sık nedeni dilekçenin yanlış mercie sunulmasıdır.
Başvuru, Kararı Veren Mahkemeye Yapılır
Yaygın bir yanlış anlama, istinaf dilekçesinin doğrudan bölge adliye mahkemesine, temyiz dilekçesinin ise doğrudan Yargıtay'a gönderilmesi gerektiğidir. Oysa ceza muhakemesinde kanun yoluna başvuru, kural olarak hükmü veren mahkemeye verilen bir dilekçe ya da zabıt kâtibine yapılan beyanla gerçekleşir. Tutuklu sanıklar bakımından ceza infaz kurumu idaresine yapılan beyan da başvuru olarak kabul edilir. Evrakın üst mercie postalanması, süresi içinde asıl mahkemeye ulaşmadıysa başvuruyu geçerli kılmaz.
Hangi Kararın Hangi Yola Tabi Olduğu
Her karar her kanun yoluna açık değildir. Bazı kararlar kesin niteliktedir, bazıları yalnızca istinaf denetimine tabidir, bir kısmı ise istinaf sonrasında temyiz edilebilir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin kararlarda ise itiraz yolu işler ve bu itiraz farklı bir mercie yapılır. Kararın son sayfasındaki kanun yolu bildirimi bu ayrımın en güvenilir başlangıç noktasıdır; ancak bu bildirimin hatalı yazıldığı durumlar da görülür.
Süreyi Kaybettiren Tipik Davranışlar
- Gerekçeli kararı beklerken, kısa kararın tefhimiyle başlayan sürenin işlediğini fark etmemek.
- Sadece "kararı kabul etmiyorum" içerikli bir dilekçe verip, sonradan gerekçe eklenebileceğini varsaymak.
- Birden fazla sanık veya birden fazla suç bulunan dosyalarda, başvurunun hangi hüküm fıkralarını kapsadığını belirtmemek.
- Vekil ile takip edilen dosyada tebligatın kime yapıldığını izlememek.
Süre Kaçırıldıysa Elde Kalan Seçenekler
Sürenin, kişinin elinde olmayan bir engel nedeniyle kaçırıldığı hâllerde eski hâle getirme talebi gündeme gelebilir. Bu talep de kendi içinde kısa bir süreye ve engelin ispatına bağlıdır; hastane kaydı, tebligat parçası, ceza infaz kurumu kayıtları gibi belgelerle desteklenmelidir. Ayrıca kesinleşmiş kararlar bakımından kanun yararına bozma ve yargılamanın yenilenmesi gibi olağanüstü yollar bulunur; bunların koşulları olağan kanun yollarına göre çok daha dardır.
Son Söz
Kanun yolu aşamasında zaman, savunmanın kendisi kadar değerlidir. Bu yazı genel çerçeveyi anlatır; dosyanızdaki hükmün türü ve tebliğ tarihi izlenecek yolu belirleyeceğinden, karar elinize geçtiği gün bir hukukçuyla değerlendirme yapmanız yerinde olur.