Ceza yargılamasında kanun yolu aşaması, ilk derecedeki savunmanın tekrarı değildir; farklı bir denetim mantığına göre kurulur. Bu rehber, istinaf ve temyiz yollarında başvurunun nasıl sıralanacağını, itiraz kurumunun bunlardan nasıl ayrıldığını ve usule aykırı işlem nedeniyle başvurunun incelenmeden reddedilmesinin nasıl önleneceğini konu alır.
Üç ayrı kanun yolunu karıştırmamak
CMK sisteminde itiraz, istinaf ve temyiz farklı işlevler görür. İtiraz kural olarak hâkim kararlarına ve kanunun gösterdiği mahkeme kararlarına karşı işletilir; istinaf hükmün hem maddi hem hukuki yönden yeniden incelenmesini sağlar; temyiz ise hukuka aykırılık denetimiyle sınırlıdır. Tutukluluğa ilişkin kararla mahkûmiyet hükmüne yönelik başvurunun aynı dilekçede birleştirilmesi, uygulamada sıkça karşılaşılan ve gecikmeye yol açan bir hatadır.
Süre takvimini kurmak
İstinaf başvurusu için yedi günlük, temyiz için on beş günlük süreler öngörülmüştür ve bu süreler hükmün yüze karşı açıklandığı hâlde açıklama tarihinden, aksi hâlde tebliğ tarihinden işlemeye başlar. Sürenin son gününü beklemek yerine şu ara kontrolleri koymak güvenlidir:
- Duruşma günü: başvuru iradesinin tutanağa geçirilmesi.
- İlk hafta: gerekçeli karar talebi ve dosya örneğinin temini.
- Gerekçeli kararın tebliği: gerekçeli başvuru dilekçesinin tamamlanması.
Gerekçeli dilekçenin omurgası
Kanun yolu dilekçesinde etkili olan şey, olayın yeniden anlatılması değil hukuka aykırılığın gösterilmesidir. Delil değerlendirmesindeki çelişki, dinlenmeyen tanık, karşılanmayan savunma talebi, eksik kalan bilirkişi incelemesi ve TCK uygulamasındaki nitelendirme hatası gibi başlıklar ayrı ayrı numaralandırılmalı; her başlıkta kararın hangi sayfa ve paragrafına itiraz edildiği belirtilmelidir. 5275 sayılı Kanun kapsamındaki infaz sonuçlarını etkileyen hususlar da ayrıca gündeme getirilmelidir.
Sık görülen kayıplar
- Süresinde başvurulup gerekçenin hiç sunulmaması ve dosyanın soyut biçimde incelenmesi.
- Yanlış mercie verilen dilekçenin gönderilme tarihine güvenilmesi.
- Tebligat adresi güncellenmediği için gerekçeli kararın öğrenilememesi.
- Lehe olan kanun değişikliklerinin başvuru dilekçesinde hiç tartışılmaması.
Not
Kanun yolu aşamasında kaybedilen bir gün, esasa ilişkin en güçlü savunmayı dahi geçersiz kılabilir. Buradaki anlatım genel çerçeve sunar; hükmün türü, verildiği mahkeme ve cezanın miktarına göre başvurulacak yol değişebileceğinden, kararınızı bir hukukçuya inceletmeniz uygun olacaktır.