Ceza yargılamasında esasa ilişkin en güçlü itiraz bile, kanun yolu süresi kaçırıldığında incelenmeden reddedilir. Bu nedenle istinaf ve temyiz aşamasında ilk iş dilekçenin içeriğini yazmak değil, sürenin hangi anda işlemeye başladığını kesin biçimde tespit etmektir.
Süre Hangi Anda İşlemeye Başlar?
CMK sistematiğinde kanun yolu süresinin başlangıcı, hükmün sanığın yüzüne karşı açıklanıp açıklanmadığına göre değişir. Duruşmada hazır bulunulan hâlde sürenin başlangıcı hükmün açıklanma anı iken, yokluğunda verilen kararlarda tebligat tarihi esas alınır. Bu ayrım gözden kaçtığında, taraf kendini hâlâ süresi içinde sanırken başvuru hakkı çoktan tükenmiş olabilir. Bu yüzden dosyanın ilk sayfasına duruşma tutanağındaki hazır bulunma kaydı ile tebligat parçasının tarihi yan yana not edilmelidir.
Başvuru Nereye ve Nasıl Yapılır?
Kanun yolu dilekçesi kural olarak kararı veren mahkemeye verilir; incelemeyi yapacak merciye doğrudan gönderilen dilekçe zaman kaybına yol açabilir. Tutuklu veya hükümlü kişiler bakımından ceza infaz kurumu kanalıyla yapılan beyan ve dilekçe verme yolu ayrıca önem taşır; 5275 sayılı Kanun kapsamındaki bu kanal kullanıldığında dilekçenin kuruma teslim edildiği an kayda geçirilmelidir. Teslim belgesi alınmadan yapılan başvurular, sonradan süre tartışması çıktığında ispatsız kalır.
Süre Baskısını Azaltan Dosya Düzeni
- Gerekçeli kararın tebliğ zarfı, damgalı hâliyle taranıp saklanmalıdır.
- Süre tutum dilekçesi ile gerekçeli başvuru arasındaki iş takvimi ayrı ayrı işaretlenmelidir.
- Birden fazla sanık veya müşteki varsa her biri için tebligat tarihi ayrı hesaplanmalıdır.
- Hafta sonu ve resmî tatile denk gelen son günlerin akıbeti önceden kontrol edilmelidir.
- Vekâletnamedeki yetki kapsamının kanun yoluna başvurmayı kapsayıp kapsamadığı doğrulanmalıdır.
Süre Kaçırıldıysa Ne Kalır?
Sürenin geçmesi her hâlde yolun tümüyle kapandığı anlamına gelmez. Kusuru olmaksızın süreyi kaçıran kişi bakımından CMK'da öngörülen eski hâle getirme kurumu gündeme gelebilir. Ancak bu talep, engelin ortadan kalktığı andan itibaren kısa bir süre içinde ve engeli somut delille açıklayan bir dilekçeyle yapılmalıdır. Hastalık raporu, tebligatın usulsüzlüğünü gösteren kayıt veya kurum yazışması gibi belgeler talebe eklenmediğinde, iddia soyut kalır ve talep karşılıksız kalabilir.
Dilekçenin İçeriğini Süreye Göre Kurmak
Süre daralmışsa önce başvurunun varlığını koruyan kısa bir dilekçe verilip, gerekçe sonradan tamamlanabilir. Bu tercih yapıldığında gerekçe için ayrılan zaman diliminin de takvimde işaretlenmesi gerekir; uygulamada en sık görülen kayıp, başvurunun süresinde yapılıp gerekçenin unutulmasıdır. Gerekçe yazılırken hükmün her bir unsuruna ayrı başlık açmak, hangi tespitin hangi delille çeliştiğini görünür kılar.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup somut dosyadaki tebligat, tutukluluk ve kanun yolu tercihleri sonucu değiştirebilir; süre hesabının dosya evrakı üzerinden bir hukukçuyla birlikte yapılması yerinde olur.