İddianame kabul edildikten sonra dosya artık savcılığın değil mahkemenin elindedir ve savunmanın hareket alanı duruşma takvimine bağlanır. Bu rehber, kovuşturma aşamasında hangi talebin hangi anda yapılması gerektiğini ve geç kalınan talebin nasıl dinlenmez hâle geldiğini ele alır.
İlk Duruşma Öncesi Yapılması Gerekenler
- Dosya incelemesi: İddianame ve eklerinin tamamı, dijital materyal çözümleri dahil temin edilmelidir; eksik dijital delil sonradan tartışılamaz hâle gelebilir.
- Delil talepleri: Tanık, bilirkişi, keşif ve kayıt istemleri gerekçeleriyle birlikte yazılı olarak sunulmalıdır. "Tanık dinlensin" demek yeterli değildir; tanığın hangi vakıayı hangi yönde açıklayacağı belirtilmelidir.
- Katılma talebi: Mağdur veya suçtan zarar gören sıfatıyla davaya katılma, temyiz ve istinaf yollarına erişimi belirlediği için ilk aşamada yapılmalıdır.
Ara Kararlara İtiraz: Süre Duruşmada Başlar
Tutuklama, adli kontrol, el koyma ve yakalama gibi tedbirlere ilişkin kararlara karşı CMK'da itiraz yolu düzenlenmiştir ve süre kısadır. Kararın duruşmada yüze karşı açıklanması hâlinde süre o andan itibaren işler; ayrıca tebligat beklenmesi hatalı bir varsayımdır. Tutukluluğun devamına ilişkin kararlar bakımından belirli aralıklarla yapılan incelemeler, her defasında yeni bir itiraz imkânı doğurur; bu döngünün takvime bağlanması gerekir.
Delilin Hukuka Aykırılığı Ne Zaman İleri Sürülür
Hukuka aykırı yöntemle elde edilen delil hükme esas alınamaz. Ancak bu iddianın etkili olabilmesi için, ilgili delil dosyaya girdiği anda ve somut olarak ortaya konması beklenir: arama kararının kapsamı aşılmış mı, dijital kopyalamada imaj alınmış ve hash değeri tutanağa geçirilmiş mi, müdafi hazır bulunmuş mu. Genel ifadelerle yapılan ve dosya sonunda dile getirilen itiraz, karşı delil toplanması imkânını da ortadan kaldırır.
Esas Hakkındaki Savunma ve Sonrası
Esas hakkındaki mütalaadan sonra savunma için verilen süre kısadır; bu aşamaya kadar tüm delil taleplerinin sonuçlanmış olması gerekir. Hüküm açıklandıktan sonra istinaf başvurusu için işleyen süre, kararın yüze karşı açıklanıp açıklanmadığına göre farklı başlar. Gerekçeli karar beklenirken süre kaçırılması, uygulamada en çok karşılaşılan kayıptır; süresi içinde başvuru yapıp gerekçeleri sonradan tamamlamak daha güvenli bir yoldur.
İnfaz Boyutu Unutulmamalı
5275 sayılı Kanun kapsamındaki koşullu salıverilme, denetimli serbestlik ve mahsup hesapları hükümle birlikte gündeme gelir. Tutuklulukta geçen sürenin mahsubu ve infaz hesabındaki hataya karşı infaz hâkimliğine başvuru yolu ayrı bir takvim gerektirir.
Takvim Önerisi
- Her duruşma sonrası ara kararları ve itiraz sürelerini aynı gün not edin.
- Delil taleplerini duruşmadan makul süre önce yazılı olarak sunun.
- Karar tarihini ve tebliğ tarihini ayrı sütunlarda tutun.
- İstinaf dilekçesini süre dolmadan verin, gerekçeyi ek dilekçeyle tamamlayın.
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunar; her dosyanın isnadı ve delil yapısı farklıdır. Devam eden bir kovuşturmada süreler duruşma takvimine bağlı işlediğinden, savunmanın bir hukukçu ile birlikte planlanması önem taşır.