Soruşturma evresi, dosyanın kaderini belirleyen kararların en hızlı verildiği aşamadır. CMK'nın soruşturma hükümleri, isnadın dayandığı TCK maddeleri ve infaz boyutuyla 5275 sayılı Kanun bu dönemde birbirini etkiler. Bu rehberin konusu, soruşturma sırasında verilen kararlara karşı hangi mercie, hangi biçimde ve hangi zaman aralığında itiraz edileceğidir; çünkü bu evrede kaçırılan süre, kovuşturmada telafi edilemez.
Kararın Türü İtirazın Adresini Belirler
Soruşturma evresinde tek bir merci yoktur. Koruma tedbirlerine ilişkin kararlar hâkimlik tarafından verilirken, soruşturmanın sonlandırılmasına ilişkin karar savcılıktan çıkar. Dolayısıyla itiraz dilekçesinin başlığı, gerekçesi ve muhatabı karara göre değişir. Yanlış mercie yapılan başvuru çoğu zaman süreyi durdurmaz.
- Yakalama, gözaltı ve tutuklamaya ilişkin kararlar
- Arama, elkoyma ve dijital verilere ilişkin tedbir kararları
- Adli kontrol tedbirinin uygulanması ya da kapsamının değiştirilmesi
- Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar
Görevli Mahkeme Neden Soruşturmada Konuşulur
Görevli mahkeme, iddianamenin kabulüyle netleşse de tartışma çoğu kez soruşturmada başlar. İsnadın nitelendirilmesi, dosyanın hangi mahkemenin görev alanına gireceğini doğrudan etkiler; nitelendirme değiştiğinde uygulanacak usul kuralları ve tedbirlerin ağırlığı da değişir. Bu nedenle savunma, fiilin hukuki nitelendirmesine ilişkin itirazını iddianame beklenmeden dosyaya sunmalıdır.
İtiraz Dilekçesinin Kurulumu
- Kararın tebliğ veya öğrenme tarihi belgeyle sabitlenir; süre bu tarihten işler.
- İtiraz, kararın gerekçesindeki her dayanağı ayrı ayrı karşılayacak biçimde yazılır.
- Dosyada bulunan ve karara esas alınmayan lehe deliller açıkça gösterilir.
- Delilin elde ediliş biçimi tartışmalıysa hukuka aykırılık iddiası ayrı başlıkta ileri sürülür.
- Kısıtlama kararı varsa, dosya içeriğine erişim talebi eş zamanlı olarak yapılır.
Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar Sonrası
Takipsizlik kararı geldiğinde iki hata sık görülür: kararın gerekçesini okumadan aynı iddiaları tekrar eden bir itiraz yazmak ve itiraz süresini tebliğ tarihi yerine karar tarihinden hesaplamak. Etkili itiraz, toplanmadığı düşünülen delilleri isim isim göstermek ve bu delillerin sonucu nasıl değiştireceğini açıklamak üzerine kurulur. İtirazın reddi hâlinde izlenebilecek yolun da baştan planlanması gerekir.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; ceza soruşturmalarında her dosyanın delil durumu kendine özgüdür. Bir karar tebliğ edildiğinde, itiraz süresi işlemeye başladığından gecikmeden hukuki destek alınması önerilir.