Kovuşturma evresi, iddianamenin kabulüyle başlar ve hükme kadar sürer. Bu aşamada verilen kararların bir kısmı itiraza, bir kısmı istinafa tabidir; bir kısmı ise ancak hükümle birlikte denetlenebilir. Yanlış kanun yoluna başvurmak, tek başına hak kaybı doğurmasa da süreyi tüketebileceği için ceza yargılamasının en pahalı hatalarındandır.
Karar Türünü Doğru Adlandırmak
CMK sistematiğinde ara kararlar ile hüküm farklı rejime tabidir. Tutuklamanın devamı, adli kontrol, dosyanın gizliliği gibi kararlar itiraz yoluna açıktır. Delil talebinin reddi gibi kararlar ise kural olarak hükümle birlikte incelenir; bunun için de talebin ve reddin duruşma tutanağına geçirilmiş olması gerekir. Tutanağa geçmeyen itiraz, üst mercide yok hükmündedir.
Merci Zinciri
- Soruşturma evresindeki hâkimlik kararlarında inceleme, bir sonraki numaralı sulh ceza hâkimliğine aittir.
- Kovuşturma evresinde mahkemenin verdiği itiraza tabi kararlar, kararı veren mahkemenin bağlı olduğu üst mercide incelenir.
- Hükme karşı kanun yolu istinaftır; bölge adliye mahkemesi kararlarının bir kısmı ise temyize açıktır.
Süreler: Öğrenme mi, Tebliğ mi?
İtiraz süresi, ilgilinin kararı öğrendiği günden itibaren yedi gündür. Yüze karşı verilen kararlarda öğrenme anı duruşma günüdür; bu nedenle ayrı bir tebligat beklemek süreyi kaybettirir. Hükme karşı istinaf başvurusu da kısa süreye tabidir ve gerekçeli karar sonradan tebliğ edilse bile, başvuru iradesinin süresi içinde ortaya konulmuş olması aranır. Uygulamada en çok görülen kayıp, gerekçeli kararın gelmesinin beklenmesidir.
Gerekçeli Kararı Beklerken Yapılması Gerekenler
- Süresi içinde başvuru dilekçesi verilir; gerekçeler saklı tutulur.
- Gerekçeli karar tebliğ edilince ek dilekçeyle sebepler somutlaştırılır.
- Tutanaklarla hüküm arasındaki çelişkiler tek tek eşleştirilir.
- Lehe delillerin hangi aşamada sunulduğu ve nasıl karşılandığı listelenir.
İnfaz Boyutunu Gözden Kaçırmayın
Kesinleşme sonrası 5275 sayılı İnfaz Kanunu kapsamında verilen kararlar, yargılamadan ayrı bir şikâyet ve itiraz düzenine tabidir. Denetimli serbestlik, koşullu salıverilme ve disiplin işlemlerine ilişkin uyuşmazlıklar infaz hâkimliğinin görev alanındadır. Bu kararların mahkumiyet dosyasını gören mahkemeye götürülmesi, sonuçsuz bir yazışma turuna yol açar.
Ceza yargılamasında her karar kendi usulünü taşır. Bu yazı genel bir yön göstermek içindir; somut dosyada karar tarihi, tebliğ durumu ve kanun yolu bildirimi mutlaka bir hukukçuyla birlikte değerlendirilmelidir.