Bir ceza dosyası iddianamenin kabulüyle kovuşturma aşamasına geçtiğinde sanığın da müştekinin de ilk sorusu genellikle esasa ilişkin olur. Oysa dosyanın hangi mahkemede görüleceği ve hangi itirazın hangi gün içinde yapılacağı, savunmanın içeriğinden önce cevaplanması gereken bir sorudur. CMK ve TCK ekseninde yürüyen bu değerlendirmedeki gecikme, sonradan telafisi mümkün olmayan hak kayıplarına yol açabilir.
Görev ile Yetki Aynı Şey Değildir
Görev, suçun niteliğine ve kanunda öngörülen cezasına göre asliye ceza ile ağır ceza mahkemesi arasındaki iş bölümünü belirler. Yetki ise aynı derecedeki mahkemeler arasında hangisinin coğrafi olarak dosyaya bakacağını gösterir. Görevsizlik iddiası kovuşturmanın ilerleyen aşamalarında da gündeme getirilebilirken, yetkiye ilişkin itiraz için kanun çok daha dar bir zaman aralığı tanır. Bu ayrım gözden kaçtığında esasa girilmiş bir dosyada yetki tartışması açma imkânı fiilen kapanır.
Yetki İtirazının Zamanlaması
Ceza muhakemesinde yetkisizlik iddiası, delillerin tartışılmasına geçilmeden önce, ilk oturumdaki savunma sırasında ileri sürülmelidir. Tutanağa geçmeyen sözlü beyanlar sonradan ispat edilemediğinden itirazın yazılı dilekçeyle sunulması ve tutanağa işlendiğinin oturum sonunda kontrol edilmesi yerinde olur. Suçun işlendiği yer tartışmalıysa bu tartışmayı destekleyen belgeler, iletişim kayıtları ve olay yeri tespitleri itirazla aynı anda dosyaya girmelidir.
Süre Bakımından Kritik Anlar
- Tebligatın usulsüz yapıldığı hâllerde gerçek öğrenme tarihinin belgelenmemesi
- Duruşmadan bağışık tutulan sanığın ara kararları geç öğrenmesi
- Katılma talebinin hüküm kurulmadan önce ileri sürülmemiş olması
- İtiraz süresinin duruşma gününden değil tebliğ tarihinden hesaplanması gerektiğinin atlanması
- Kanun yolu dilekçesinin gerekçesiz verilip sonradan ek süre beklenmesi
Birleştirme ve Nakil Taleplerinin Yansıması
Bağlantılı dosyaların birleştirilmesi talebi yalnız yetkiyi değil savunma takvimini de etkiler. Birleştirme kabul edildiğinde tanık listeleri, bilirkişi raporları ve esas hakkındaki mütalaa tarihleri yeniden düzenlenir; önceden kurulan süre planı kayar. Bu nedenle talep verilmeden önce hangi dosyadaki hangi delilin hangi oturumda tartışılacağı yazılı bir tabloya dökülmelidir.
Uygulanabilir Kontrol Adımları
- İddianamenin kabul tarihi ile tebliğ tarihi ayrı ayrı kaydedilir.
- Suç yeri, yerleşim yeri ve yakalama yeri karşılaştırmalı olarak listelenir.
- İlk oturumdan önce görev ve yetki itirazları dilekçe hâline getirilir.
- Her ara karar için itirazın son günü takvime işlenir.
- Hükmün infaza etkisi 5275 sayılı Kanun çerçevesinde baştan öngörülür.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; her dosyanın delil durumu ve tebligat geçmişi farklı sonuç doğurabilir. Yetki ve süre hesabının somut evrak üzerinden yapılması için bir avukatla birlikte ilerlemek isabetli olacaktır.