İddianamenin kabulüyle başlayan kovuşturmada, esasa ilişkin savunma kadar dosyanın hangi mahkemede görüldüğü de belirleyicidir. CMK, TCK ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun ekseninde görev, yetki ve süreler farklı mantıklarla işler; birinin ihmali diğerinin sonucunu doğrudan etkiler.
Görevi belirleyen ölçüt: suç vasfı
Ceza yargılamasında görev, iddianamede gösterilen sevk maddesine göre değil, fiilin hukuki niteliğine göre belirlenir. Ağır ceza mahkemesinin görev alanı kanunda sınırlı olarak sayılmıştır; bunun dışındaki işlere asliye ceza mahkemesi bakar. Görev, yargılamanın her aşamasında re'sen incelenir. Vasfın değişmesi ihtimali varsa bu husus, delillerin toplanmasından önce dile getirilmelidir; aksi hâlde görevsizlik kararıyla aylar sonra dosya sıfırdan başlayabilir.
Yetki itirazının kapanan penceresi
- Kural olarak yetkili mahkeme, suçun işlendiği yer mahkemesidir; teşebbüs ve neticesi ayrı yerde gerçekleşen suçlarda özel ölçütler uygulanır.
- Sanık, mahkemenin yetkisiz olduğunu iddianamenin okunmasına kadar ileri sürebilir; bu aşamadan sonra yapılan itiraz dinlenmez.
- Buna karşılık görevsizlik iddiası bu sınırlamaya tabi değildir ve hükme kadar ileri sürülebilir.
Duruşma takviminin savunma açısından yönetimi
- Tensip zaptı ve duruşma günü tebliğinin ulaşıp ulaşmadığının kontrol edilmesi
- Delil ve tanık dinletme taleplerinin, duruşmada sözlü olarak değil dilekçeyle ve gerekçeli biçimde sunulması
- Bilirkişi raporuna itirazın, raporun tebliğinden sonra verilen süre içinde yapılması
- Esas hakkındaki mütalaaya karşı savunmanın yazılı olarak da dosyaya konulması
- Tutukluluk incelemelerinin ve tahliye taleplerinin kararlarına karşı itiraz süresinin ayrıca takip edilmesi
Hükümden sonra işleyen ayrı takvim
Kararın açıklanmasıyla birlikte kanun yoluna başvuru süresi işlemeye başlar. Gerekçeli karar duruşmada okunmamışsa süre, kararın tebliğiyle başlar. İstinaf ve ardından koşulları varsa temyiz için başvurunun süresinde ve doğru mahkemeye yapılması gerekir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması söz konusuysa buna karşı itiraz yolunun ayrı bir mercie ve ayrı bir süreye tabi olduğu unutulmamalıdır.
İnfaz aşamasının baştan planlanması
Ceza miktarı, suç türü ve mükerrerlik durumu; denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme hesabını değiştirir. Savunma stratejisi kurulurken infaz rejiminin sonuçları da hesaba katılmalı, seçenek yaptırımlar ve erteleme talepleri gerekçeleriyle birlikte dosyaya sunulmalıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; suç vasfı, delillerin durumu ve kararın tebliğ tarihi izlenecek yolu değiştirir. Ceza yargılamasında süreler kısa ve kesin olduğundan, sürece bir müdafi ile birlikte devam edilmesi önem taşır.