Soruşturmanın iddianameyle tamamlanmasının ardından dosya kovuşturma aşamasına geçer ve savunmanın hareket alanı yeniden şekillenir. Burada belirleyici olan iki başlık vardır: davanın hangi mahkemede görüldüğü ve delilin hangi aşamada dosyaya girdiği. CMK yargılama usulünü, TCK suçun nitelendirilmesini, infaz aşamasında ise 5275 CGTİHK uygulamayı belirler.
Görevin Suçun Niteliğine Bağlı Olması
Kovuşturmada görev, iddianamede yer alan sevk maddesine göre değil, fiilin hukuki nitelemesine göre belirlenir. Yargılama sırasında niteleme değişirse görevsizlik kararı verilerek dosya yetkili mahkemeye gönderilir. Bu durumda daha önce toplanan deliller kural olarak geçerliliğini korur; ancak savunmanın yeni mahkeme önünde esasa ilişkin beyanlarını yenilemesi gerekir. Yetki ise suçun işlendiği yer mahkemesine bağlıdır; teşebbüs ve zincirleme hallerinde bu yerin tespiti ayrı bir tartışma doğurabilir.
Delil Sunmanın Zamanı
Ceza yargılamasında delil, hükmün verilmesine kadar sunulabilir; ancak bu, zamanlamanın önemsiz olduğu anlamına gelmez. Tanık dinletme veya bilirkişi incelemesi talepleri geç aşamada ileri sürüldüğünde, yargılamayı uzatma amacı taşıdığı gerekçesiyle reddedilebilir. Bu nedenle delil taleplerinin ilk duruşmadan önce yazılı olarak sunulması, reddi halinde ise ret gerekçesinin tutanağa geçirilmesi sağlanmalıdır.
- Talebin hangi maddi olguyu ispat edeceği dilekçede açıkça gösterilir.
- Dijital delillerde imaj alma ve karşılaştırma talebi ayrıca belirtilir.
- Hukuka aykırı elde edildiği düşünülen delile itiraz erken aşamada yapılır.
- Lehe olan delilin toplanmadığı iddiası tutanağa geçirilmeden kanun yolunda güç kazanmaz.
Süreli İtirazlar ve Kanun Yolu
Kovuşturma aşamasında verilen ara kararların bir kısmı itiraza tabidir ve tebliğ ya da öğrenmeden itibaren işleyen kısa süreye bağlıdır. Tutuklamanın devamına ilişkin kararlar, adli kontrol kararları ve bazı usule ilişkin kararlar bu kapsamdadır. Hükme karşı istinaf başvurusu ise ayrı bir süreye tabidir ve süre, yüze karşı verilen kararlarda tefhimle, aksi halde tebliğle başlar.
Duruşma Öncesi Kontrol Sırası
- İddianamenin kabulüne ilişkin karar ve tebligat tarihleri kayda alınır.
- Dosyadaki delil listesi ile savunmanın delil listesi karşılaştırılır.
- Eksik ifade veya çelişkili tanık beyanları not edilerek yüzleştirme talebi hazırlanır.
- Uzlaştırma kapsamında bir suç varsa bu aşamanın usulünce işletilip işletilmediği denetlenir.
Nitelendirme Değişikliği ve Ek Savunma
Mahkeme, iddianamedeki nitelemeden farklı bir sonuca varacaksa sanığa ek savunma hakkı tanımak zorundadır. Bu hak tanınmadan kurulan hüküm, kanun yolunda bozma sebebi oluşturabilir. Savunma tarafında ise ek savunma için verilen süre, yalnızca beyan değil, yeni nitelemeye uygun delil sunma imkânı olarak da kullanılmalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Ceza dosyalarında süreler kısa ve sonuçları ağır olduğundan, tebligat aldığınız anda bir hukukçuyla iletişime geçmeniz gerekir.