Ceza yargılamasında dosyanın kaderi çoğu zaman kovuşturma aşamasından önce belirlenir. Soruşturma evresinde verilen kararlara karşı hangi mercie ve hangi sürede itiraz edileceği, CMK, TCK ve 5275 sayılı Kanun ekseninde bu rehberin konusudur.
Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar
Cumhuriyet savcısı yeterli şüphe bulunmadığı sonucuna varırsa kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. CMK, bu karara karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebileceğini düzenler. Süre kesindir ve kaçırıldığında karar kesinleşir. Kesinleşen karardan sonra aynı fiil için yeniden soruşturma açılması, yeni delil ortaya çıkması gibi sınırlı koşullara bağlıdır; bu nedenle itiraz penceresi dosyanın son gerçek fırsatı olabilir.
İtiraz Dilekçesinde Ne Aranır?
- Hangi delilin toplanmadığı veya hangi delilin yanlış değerlendirildiği somut olarak gösterilmelidir.
- Toplanmasını istediğiniz delil, hangi hususu ispatlayacağı belirtilerek talep edilmelidir.
- Soyut biçimde kararın hatalı olduğunun ileri sürülmesi, itirazın reddi ihtimalini artırır.
- Tanık beyanları arasındaki çelişkiler karşılaştırmalı biçimde ortaya konmalıdır.
- Dosyada kısıtlama kararı varsa, inceleme talebi ayrıca yapılmalıdır.
Şikâyet Süresi ve Zamanaşımı
Şikâyete bağlı suçlarda TCK, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı aylık şikâyet süresi öngörür. Bu süre içinde başvuru yapılmazsa soruşturma yürütülemez. Şikâyete bağlı olmayan suçlarda ise belirleyici olan dava zamanaşımı süreleridir ve bu süreler suçun cezasının üst sınırına göre değişir. Mağdur açısından erken başvurunun bir diğer nedeni, kamera kayıtları ve iletişim verileri gibi delillerin saklama sürelerinin sınırlı olmasıdır.
Diğer Soruşturma İşlemlerine Karşı Yollar
- Tutuklama kararına karşı itiraz ve tahliye talepleri ayrı ayrı değerlendirilir.
- Adli kontrol tedbirlerinin kaldırılması istemi soruşturmanın her aşamasında ileri sürülebilir.
- Elkoyma ve arama işlemlerine yönelik itirazlar sulh ceza hâkimliğine yapılır.
- Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda uzlaştırmacı sürecinin işletilip işletilmediği denetlenir.
- Görevli mahkeme ayrımında, suçun ağır ceza mahkemesinin görev alanına girip girmediği baştan tespit edilir.
Yetki ve Görevde Sık Yapılan Hata
Suçun işlendiği yer savcılığı yerine başka bir yerdeki savcılığa yapılan başvuru işleme alınır ve yetkili yere gönderilir; ancak bu gönderim zaman alır. Şikâyet süresinin sonuna gelinmiş dosyalarda başvurunun tarihi kayıt altına alınmalı, gönderim gecikmesi nedeniyle hak kaybı yaşanmadığı belgelenmelidir. Benzer biçimde, itirazın asliye ceza mahkemesine değil sulh ceza hâkimliğine yöneltilmesi gerektiği gözden kaçırılmamalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; suçun niteliği hem süreyi hem mercii değiştirir. Elinizde tebliğ edilmiş bir karar varsa, on beş günlük süre işlemeye başlamış olacağından vakit kaybetmeden hukuki değerlendirme almanız önemlidir.