Tutuklama, adli kontrol, elkoyma, arama ve iletişimin denetlenmesi gibi koruma tedbirleri, soruşturmanın henüz başında ve hüküm verilmeden uygulanan işlemlerdir. Bu nedenle bunlara karşı yapılacak itirazın dili, bir savunma dilekçesinin dilinden farklıdır: tartışılan şey kişinin suçlu olup olmadığı değil, tedbirin yasal koşullarının somut olayda gerçekleşip gerçekleşmediğidir. Bu ayrım gözden kaçtığında itirazlar çoğu zaman sonuçsuz kalır.
İtirazın konusu: koşullar, esas değil
CMK, her koruma tedbiri için ayrı koşullar öngörür. İtirazda yapılması gereken, kararın dayandığı kuvvetli suç şüphesi olgusunun hangi delile dayandırıldığını sorgulamak, tedbirin ölçülülüğünü tartışmak ve daha hafif bir tedbirin yeterli olup olmadığını göstermektir. Dosyanın esasına ilişkin uzun anlatımlar, itiraz merciinin inceleme alanını aşar ve asıl argümanı zayıflatır.
Gerekçesizlik ayrı bir itiraz sebebidir
Kararların somut olayla bağ kurmayan, kanun metnini tekrar eden kalıp ifadelerle gerekçelendirilmesi başlı başına bir itiraz sebebidir. İtiraz dilekçesinde kararın hangi cümlesinin somut olguya değinmediği tek tek gösterildiğinde, inceleme merciinin denetimi kolaylaşır. Aynı şekilde, kısıtlama kararı bulunan dosyalarda savunmanın hangi belgelere erişemediğinin belirtilmesi de silahların eşitliği bakımından önem taşır.
İtirazı besleyen somut belgeler
- Sabit ikamet ve iş ilişkisini gösteren kayıtlar
- Sağlık durumuna ilişkin güncel raporlar
- Delillerin toplanmış olduğunu gösteren dosya içeriği
- Elkonulan eşyanın suçla bağlantısız olduğunu ortaya koyan mülkiyet ve kullanım belgeleri
- Arama işleminin yapılış biçimine ilişkin tutanaklar ve varsa görüntü kayıtları
- Aynı dosyadaki diğer şüpheliler hakkında verilen kararlarla oluşan uygulama farkı
Merci hatası: en sık yapılan usul yanlışı
Koruma tedbiri kararlarına karşı itiraz, kararı veren merciin türüne göre belirlenen bir üst mercie yapılır. Soruşturma evresinde sulh ceza hakimliğince verilen kararlarda itiraz bir başka hakimliğe, kovuşturma evresinde mahkemece verilen kararlarda ise ilgili itiraz merciine yöneltilir. Dilekçe kararı veren mercie de verilebilir; ancak talebin muhatabının doğru gösterilmesi gerekir. Savcılığa yapılan yazılı taleplerin itiraz yerine geçtiğinin düşünülmesi, kısa itiraz süresinin kaçırılmasına yol açar.
Süre ve tekrar imkânı
- İtiraz süresi kararın öğrenilmesi veya tebliğiyle işlemeye başlar; süre kısadır ve takvime bağlanmalıdır.
- Tutukluluğun devamına ilişkin kararların her biri ayrı ayrı itiraza konu edilebilir.
- Koşullarda değişiklik olduğunda yeni olguya dayalı tahliye talebi tekrar gündeme getirilebilir.
- Elkoyma kararlarında iade talebi, itirazdan bağımsız olarak ayrıca ileri sürülür.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; her soruşturma dosyasının içeriği ve delil durumu farklıdır. Özgürlüğü kısıtlayan tedbirlerde süreler çok kısa işlediğinden, kararın öğrenilmesinin ardından derhâl bir ceza avukatına başvurulması önerilir.