Ceza dosyalarında savunmanın en çok zaman kaybettiği aşama, çoğu zaman duruşmalar değil soruşturmanın sessiz geçen ilk dönemidir. Bu dönemde toplanmayan bir kayıt, kovuşturma aşamasında artık elde edilemeyecek durumda olabilir. Aşağıda soruşturma evresinde delil planının nasıl kurulacağı ve itirazların hangi mercie yöneltileceği ele alınmaktadır.
Sessiz Aşamada Yapılabilecekler
Soruşturma gizli yürütülse de savunmanın tamamen pasif kalması gerekmez. CMK, şüphelinin müdafi yardımından yararlanmasını, ifade alma usulünün belirli güvencelere bağlanmasını ve delil toplanmasının talep edilebilmesini öngörür. Kayıtların zamanla silinme ihtimali bulunan kamera görüntüleri, iletişim kayıtları ve işyeri giriş çıkış verileri bakımından erken talepte bulunulması, sonradan telafisi mümkün olmayan kayıpları önler.
Kısıtlama Kararı Varken Savunma Nasıl Kurulur
Dosya üzerinde inceleme kısıtlaması bulunması, savunmayı imkânsız hale getirmez. Bu durumda savunma, şüpheliye yöneltilen sorular ve ifade tutanaklarında somutlaşan iddia unsurları üzerinden kurulur. Sorulan her sorunun hangi olguya işaret ettiği not edilmeli, buna karşılık sunulabilecek belgeler hazırda tutulmalıdır. Kısıtlama kararının kapsamı ve devam edip etmediği ayrıca izlenmelidir.
Delil Toplama Talebini Yazılı Hale Getirmek
Sözlü olarak iletilen talepler dosyada iz bırakmaz. Talep dilekçesinde şunların bulunması yerinde olur:
- Hangi kaydın, hangi kurumdan ve hangi tarih aralığı için istendiği.
- Bu kaydın hangi iddiayı çürüteceği veya doğrulayacağı.
- Kaydın saklama süresi nedeniyle aciliyet taşıyıp taşımadığı.
- Tanık gösteriliyorsa, tanığın hangi olaya doğrudan tanıklık ettiği.
Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı ve İtiraz Mercii
Soruşturma sonunda verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı izlenecek yol, kararı veren savcılığa yeniden başvurmak değildir; CMK bu itirazı ayrı bir hâkimliğin denetimine bırakmıştır. Yanlış mercie yapılan itiraz nedeniyle sürenin geçirilmesi, dosyanın esasen incelenmeden kapanması sonucunu doğurur. İtiraz dilekçesinde, kararın hangi delili değerlendirmediği veya hangi olguyu eksik bıraktığı somut biçimde gösterilmelidir.
İnfaz Boyutunun Baştan Hesaba Katılması
Savunma stratejisi kurulurken 5275 sayılı Kanun kapsamındaki infaz sonuçlarının da göz önünde tutulması gerekir. Suç vasfının değişmesi, yalnızca ceza miktarını değil infaz rejimini de etkiler. Bu nedenle nitelendirme tartışması, dosyanın en başında ele alınması gereken bir başlıktır.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel çerçeve sunmaktadır. Suç tipi, delil durumu ve soruşturmanın aşaması izlenecek yolu değiştirdiğinden, somut dosyada mutlaka bir müdafi ile birlikte hareket edilmesi gerekir.