Soruşturma evresinde uygulanan koruma tedbirleri, kararı veren makam ile itirazı inceleyecek makamın farklı olması nedeniyle sık sık mercii karışıklığına yol açar. CMK, TCK ve 5275 sayılı Kanun çerçevesinde bu tedbirlerin her birinin kendi itiraz rejimi ve kendi takvimi vardır.
Tedbir türüne göre itiraz haritası
- Tutuklama ve adli kontrol: karar sulh ceza hakimliğince verilmişse itiraz, sıra numarası itibarıyla kendisini izleyen hakimlikçe incelenir.
- Elkoyma: taşınmaz, hak ve alacaklara ilişkin tedbirlerde kararın kapsamı ile itiraz gerekçesi ayrı ayrı kurulmalıdır.
- Yakalama ve gözaltı: gözaltına alma işlemine karşı hakimliğe başvuru yolu ayrıca düzenlenmiştir.
- İnfaz aşaması: cezanın yerine getirilmesine ilişkin işlemler soruşturma tedbirleriyle karıştırılmamalı; bu şikayetler infaz hakimliğine yöneltilmelidir.
Yedi günlük süre nereden başlar
İtiraz süresi kural olarak kararın öğrenilmesinden veya tebliğinden itibaren yedi gündür. Duruşmada hazır bulunan taraf bakımından öğrenme anı duruşma tarihidir; bu ayrım, tebligatı beklerken sürenin dolmasına neden olabilecek en tipik hatadır. Kararın kendisi tebliğ edilmemişse, öğrenme anını ortaya koyan kayıt (dosya inceleme talebi, teslim tutanağı) saklanmalıdır.
Etkili bir itiraz dilekçesinin iskeleti
- Kararın dayandığı somut delil, dosyadaki karşılığıyla birlikte gösterilir.
- Kuvvetli suç şüphesinin hangi belgeye dayandırıldığı tek tek tartışılır.
- Kaçma ve delil karartma şüphesine ilişkin gerekçenin soyut kalıp kalmadığı belirtilir.
- Adli kontrol gibi daha hafif tedbirlerin neden yeterli olacağı somutlaştırılır.
- Kişisel durum (sabit ikamet, çalışma, sağlık, bakmakla yükümlü olunan kişiler) belgelenir.
Süreye bağlı olmayan talepler
Tedbirin kaldırılması veya değiştirilmesi talebi, itiraz süresi geçmiş olsa dahi soruşturma boyunca yapılabilir. Yeni bir belge sunulması, tanık beyanının değişmesi ya da sürenin uzaması gibi durumlar bu talebin gerekçesini oluşturur. Süresi geçen itiraz nedeniyle "artık yapacak bir şey yok" değerlendirmesi hatalıdır; ancak yeniden değerlendirme talebi, itirazın sağladığı hızlı denetimin yerini tutmaz.
Dosya inceleme kısıtı
Kısıtlama kararı bulunan dosyalarda savunmanın erişebileceği belgeler sınırlıdır. Bu durumda itiraz, erişilebilen belgeler ve ifade tutanakları üzerinden kurulmalı; kısıtlamanın savunma hakkına etkisi de ayrı bir başlık olarak dile getirilmelidir.
Bu anlatım genel bir yol haritasıdır; her dosyanın delil durumu ve tedbirin niteliği sonucu değiştirir. Yedi günlük süre hızla işlediğinden, kararı öğrendiğiniz anda savunma stratejisini bir hukukçuyla birlikte oluşturmanız gerekir.