İddianamenin kabulüyle dosya kovuşturma evresine geçer ve artık yargılamayı bir mahkeme yürütür. Bu aşamada sıkça ihmal edilen iki konu vardır: mahkemenin görevli olup olmadığının denetimi ve uzlaştırma kurumunun kovuşturma evresinde de işletilebilmesi. Bu rehber, duruşma öncesi hazırlığı bu iki eksende kurgular.
İddianamenin Kabulü Her Şeyi Kesinleştirmez
İddianamenin kabulü, iddia edilen fiilin nitelendirilmesini tartışılmaz kılmaz. Yargılama sırasında delil durumu değiştikçe suç vasfı da değişebilir ve bu değişiklik mahkemenin görevini etkileyebilir. Bu nedenle savunma, duruşma tutanaklarında vasıf tartışmasını canlı tutmalı; iddianamede gösterilen sevk maddeleri ile toplanan delil arasındaki uyumsuzluğu yazılı olarak dile getirmelidir.
Görevsizlik ve Yetkisizlik Ayrımı
Görev, hangi tür mahkemenin bakacağına; yetki ise hangi yerdeki mahkemenin bakacağına ilişkindir. Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilir ve mahkeme kendiliğinden gözetir. Yetki itirazı ise CMK'da öngörülen aşamaya kadar ileri sürülmesi gereken bir istemdir. Bu ayrımın karıştırılması, haklı bir itirazın süresi geçtiği için dinlenmemesine yol açar.
Duruşma Hazırlığında Kontrol Listesi
- İddianamede gösterilen fiil ile toplanan delil örtüşüyor mu
- Sevk maddeleri mahkemenin görev alanına uygun mu
- Tanık listesi ve dinlenme talepleri süresinde verilmiş mi
- Katılma talebi ve mağdur haklarına ilişkin istemler dosyada mı
- Bilirkişi raporuna karşı beyan süresi takip ediliyor mu
Uzlaştırma Kovuşturmada da İşletilebilir
CMK, uzlaştırma kapsamına giren suçlarda bu kurumun kovuşturma evresinde de işletilmesine imkân tanır. Özellikle yargılama sırasında suç vasfı uzlaştırma kapsamındaki bir suça dönüştüğünde mahkemenin bu yolu değerlendirmesi gerekir. Kapsamda olduğu hâlde uzlaştırma işletilmemesi, hükmün denetiminde usul tartışması doğurabilir. Bu nedenle savunma ve katılan taraf, vasıf değişikliğini uzlaştırma açısından da takip etmelidir.
Uzlaşmayı Kabul mü, Yargılamayı Sürdürmek mi
Uzlaşma, mağdur için giderimi hızlandırır; sanık açısından ise yargılamanın uzamasını önler. Ancak beraat ihtimali yüksek görülen bir dosyada uzlaşma, mağduriyet iddiasını tartışmasız bırakabilir. Karar verilirken şu ölçüler tartılmalıdır: mevcut delillerin ispat gücü, giderim tutarının gerçek zararı karşılayıp karşılamadığı, yargılamanın öngörülen süresi ve tarafların sonraki hukuki ilişkileri. Uzlaşma metni imzalanırken kapsam ve ödeme takvimi açık yazılmalıdır.
Hüküm Öncesi Son Kontroller
Esas hakkındaki beyandan önce toplanmamış delil kalıp kalmadığı, tutanaklara geçmeyen talepler bulunup bulunmadığı ve lehe hükümlerin uygulanma koşullarının dosyada gösterildiği gözden geçirilmelidir. Kanun yoluna başvurulacaksa itirazların duruşma tutanağında görünür olması, sonraki aşamada dayanak oluşturur.
Bu içerik genel bilgi vermek üzere hazırlanmıştır. İsnadın niteliği, delil durumu ve dosyanın aşaması sonucu değiştirebileceğinden, duruşma öncesinde bir hukukçuyla birlikte görev ve uzlaştırma değerlendirmesi yapmanız uygun olur.