Soruşturma aşamasında kaçırılan bir talep genellikle telafi edilebilir; kovuşturma aşamasında kaçırılan bir talep ise çoğu zaman hükümle birlikte kapanır. Bu nedenle iddianame kabul edildikten sonra dosyanın ilk okunmasında yapılacak iş, savunmayı yazmadan önce görev ve yetki tablosunu çıkarmaktır.
İddianamenin Kabulüyle Değişen Denge
İddianamenin kabulüyle birlikte dosya artık savcılığın yönlendirmesinden çıkar ve yargılamanın sınırlarını iddianamedeki fiil belirler. Anlatılan eylemin hangi suç tipine oturduğu tartışmalıysa, bu tartışma en baştan gündeme getirilmelidir; çünkü suç niteliği değiştiğinde görevli mahkeme de değişebilir. CMK, hükmü veren mahkemenin görevsizliğinin sonradan anlaşılması halinde izlenecek yolu düzenlemiş olsa da, bu durum yargılamanın uzamasına ve delillerin yeniden tartışılmasına yol açar.
Görev ve Yetki İtirazının Zamanı
Yetkiye ilişkin itirazın ilk duruşmada, delillerin tartışılmasına geçilmeden ileri sürülmesi beklenir. Buna karşılık görev kuralları kamu düzenine ilişkindir ve yargılamanın her aşamasında değerlendirilir. Sanığın veya mağdurun bulunduğu yerin uzaklığı nedeniyle duruşmalara katılımın güçleştiği dosyalarda, talimat yoluyla ifade alınması yerine katılımın nasıl sağlanacağı da baştan planlanmalıdır. Aksi halde savunma, dosyayı hiç görmemiş bir mahkeme önünde parça parça alınır.
Duruşmada Kaçırılan Talepler
Kovuşturma aşamasında en sık yaşanan hak kayıpları şunlardır:
- Lehe olan tanıkların listesinin süresinde bildirilmemesi
- Dosyaya giren bilirkişi raporuna karşı beyanda bulunulmaması
- Hukuka aykırı yöntemle elde edildiği düşünülen delile itirazın tutanağa geçirilmemesi
- Tutuklulukla ilgili taleplerin gerekçelendirilmeden tekrarlanması
- Esas hakkındaki mütalaaya karşı savunma için süre istenmemesi
Bu taleplerin tutanağa geçmesi, kanun yolu aşamasında dayanılacak tek somut kayıttır.
Uzlaştırma ile Hüküm Beklentisi Arasında
Uzlaştırma yalnız belirli suçlar bakımından mümkündür ve teklif geldiğinde verilecek karar, dosyadaki delil durumundan bağımsız düşünülemez. Delil zinciri zayıfsa uzlaşma, aslında elde edilebilecek bir beraat ihtimalinden vazgeçmek anlamına gelebilir; buna karşılık maddi vakıanın büyük ölçüde sabit olduğu dosyalarda uzlaşma, hem süreci kısaltır hem de mağdurun zararının giderilmesini sağlar. Kararın, mağdurla yapılacak görüşmenin içeriği netleşmeden verilmemesi gerekir.
Hatırlatma
Yukarıdaki başlıklar genel çerçeve sunar; her ceza dosyasının delil yapısı kendine özgüdür. Duruşma öncesinde dosyanın bütününün incelenmesi ve savunma stratejisinin bir hukukçuyla birlikte kurulması önerilir.