Ceza soruşturmasında tutuklama, adli kontrol, elkoyma ve arama gibi tedbirler kişinin haklarına doğrudan etki eder. Bu tedbirlere karşı başvuru yolları birbirinden farklıdır ve itiraz süresi kısadır. Aşağıdaki çerçeve, hangi karara kime ve ne zaman itiraz edileceğini sıralamak için hazırlanmıştır.
Kararı Kim Verdi, Denetimi Kim Yapar
İtiraz mercii, kararı veren makama göre belirlenir. Soruşturma evresinde sulh ceza hakimliğince verilen kararlar, o yerde birden fazla hakimlik varsa numara olarak kendisini izleyen hakimlik tarafından incelenir. Kovuşturma evresinde mahkemece verilen tutukluluk kararlarının denetimi ise dosyanın görüldüğü mahkemenin bağlı olduğu itiraz merciine aittir. Dilekçenin hitap kısmının yanlış yazılması tek başına ret sebebi olmasa da, kararı veren makama verilmeyen dilekçelerde evrakın ulaşması gecikir ve süre riski doğar.
Yedi Günlük Pencere ve İstisnaları
Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca kararlara itiraz süresi kural olarak kararın öğrenilmesinden itibaren yedi gündür. Tutukluluk halinde ise inceleme yalnızca itiraz üzerine değil, belirli aralıklarla resen de yapılır; bu nedenle itiraz reddedilse dahi tahliye talebi yenilenebilir. Elkoyma kararlarında ise şüpheli veya mağdur dışındaki hak sahiplerinin de başvurabileceği unutulmamalıdır; taşınmaza, banka hesabına veya araca yönelik tedbirlerde malikin ayrıca dilekçe vermesi gerekir.
Tedbir Nedeniyle Tazminat İstemi
Hukuka aykırı uygulanan koruma tedbirleri bakımından tazminat istemi ayrı bir yargılamanın konusudur ve ağır ceza mahkemesinde görülür. Bu istem, esas dosyadaki kararın kesinleşmesinin ilgiliye tebliğinden itibaren başlayan kısa bir süreye tabidir; süre kaçırıldığında talep hakkı düşer. Beraat veya kovuşturmaya yer olmadığına dair karar alan dosyalarda bu takvimin ayrı bir başlık altında izlenmesi, en sık görülen hak kayıplarından birini önler.
Uzlaştırma Kapsamındaki Dosyalarda Farklı Takvim
- Uzlaştırma yalnızca kanunda sayılan ve soruşturulması şikayete bağlı suçlarda gündeme gelir
- Uzlaşma sağlandığında dosya kapanır, ancak edim yerine getirilmezse süreç kaldığı yerden devam eder
- Tedbire itiraz takvimi uzlaştırma süreciyle birlikte durmaz, ayrı izlenmelidir
- Mağdur açısından tazminat hakkının saklı tutulup tutulmadığı tutanağa açıkça yazılmalıdır
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir. Suçun türü, dosyanın bulunduğu evre ve verilen kararın gerekçesi başvuru yolunu değiştirebileceğinden, itiraz dilekçesi hazırlanmadan önce dosyanın incelenmesi gerekir.