Soruşturma aşaması, dosyanın sonraki bütün seyrini belirleyen kurucu evredir. Bu aşamada verilen kararların hangi makam tarafından denetleneceği ve iddianame düzenlenirse dosyanın hangi mahkemeye gideceği, savunma stratejisini baştan şekillendirir.
Soruşturmayı Kim Yürütür
CMK uyarınca soruşturma, kural olarak suçun işlendiği yer Cumhuriyet başsavcılığı tarafından yürütülür. Birden fazla yerde gerçekleşen fiillerde ya da bağlantılı suçlarda yetki tartışması doğabilir; bu tartışma dosyanın nakli ve delil toplama hızını doğrudan etkiler. Soruşturma sırasında verilen tutuklama, arama ve el koyma gibi kararlar bakımından karar mercii sulh ceza hâkimliğidir; bu kararlara karşı itiraz yolu da kanunda ayrıca düzenlenmiştir.
Görevli Mahkeme Nasıl Belirlenir
Görev, iddianamede sevk edilen maddeye göre değil, fiilin hukuki nitelendirmesi ve öngörülen ceza miktarına göre belirlenir. Ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve üst sınırı belirli bir yılın üzerindeki hapis cezasını gerektiren suçlar ağır ceza mahkemesinin görev alanındadır; bunun dışındaki suçlar kural olarak asliye ceza mahkemesinde görülür. Bazı suç tipleri için ise özel görev kuralları öngörülmüştür. Nitelendirmedeki bir değişiklik görevi de değiştirebileceğinden, savunmanın nitelendirmeye ilişkin itirazları soruşturma aşamasında dile getirilmelidir.
Soruşturmada Savunmanın Araçları
- Dosyaya delil toplanması yönünde yazılı talep sunulması
- Lehe olan kamera, kayıt ve iletişim verilerinin süresi dolmadan istenmesi
- İfade öncesi isnadın ve dosya kapsamının incelenmesi
- Kısıtlama kararı varsa buna karşı itirazın değerlendirilmesi
- Bilirkişi incelemesinin kapsamına ilişkin görüş bildirilmesi
Bu adımların kovuşturma aşamasına ertelenmesi, kimi delillerin geri dönülemez biçimde kaybolmasına neden olabilir.
Uzlaştırma Bürosu Devreye Girdiğinde
Kanunda uzlaştırmaya tabi tutulan suçlarda dosya, iddianame düzenlenmeden önce uzlaştırma bürosuna gönderilir. Uzlaşma sağlanır ve edim yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmesi gündeme gelir. Bu nedenle uzlaşma teklifi geldiğinde, teklifin sadece parasal boyutu değil, suçun kapsam içinde olup olmadığı ve edimin yerine getirilme takvimi de değerlendirilmelidir. Kapsam dışındaki suçlarda ise uzlaşma beklentisiyle zaman kaybedilmemeli, savunma doğrudan kovuşturma ihtimaline göre kurulmalıdır.
Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı
Soruşturma sonunda verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı itiraz, sulh ceza hâkimliğine yapılır. İtiraz dilekçesinde eksik kalan araştırma ve toplanmayan delil somut biçimde gösterilmelidir; genel nitelikli itirazlar çoğunlukla sonuç doğurmaz.
Genel Uyarı
Burada aktarılanlar genel bilgilendirme amacı taşır. İsnat edilen fiilin niteliği ve dosyadaki delil durumu stratejiyi kökten değiştirebileceğinden, ifade verilmeden önce hukuki destek alınması önemlidir.