Soruşturma evresi, dosyanın henüz şekillenmediği ama sonraki tüm aşamaları belirleyecek kararların alındığı dönemdir. Bu evrede kaybedilen bir süre, kovuşturma aşamasında telafi edilemez. Aşağıdaki kontrol listesi, Ceza Muhakemesi Kanunu çerçevesinde soruşturma evresindeki süre risklerini sırasıyla ele alır ve uzlaştırma ile yargılamayı sürdürme arasındaki kararı tartışır.
İlk 24 Saat: Yakalama ve Gözaltı Hattı
Yakalama hâlinde gözaltı süresinin sınırlı olması ve bu süre içinde hâkim önüne çıkarılma zorunluluğu, savunmanın ilk kontrol noktasıdır. Bu aşamada şu adımlar ihmal edilmemelidir: müdafi ile görüşme talebinin tutanağa geçirilmesi, sağlık raporlarının eksiksiz alınması, ifade tutanağındaki soruların ve verilen yanıtların okunarak imzalanması. İfade tutanağında düzeltilmeden imzalanan bir ifade, sonraki aşamalarda geri alınması güç bir belgedir.
Şikâyete Bağlı Suçlarda Süre
Bazı suçlarda soruşturma yapılabilmesi mağdurun şikâyetine bağlıdır ve şikâyet hakkı, fiil ile failin öğrenilmesinden itibaren belirli bir süre içinde kullanılmalıdır. Bu süre geçtiğinde soruşturma açılamaz. Mağdur tarafı temsil eden dosyalarda ilk yapılacak iş, öğrenme tarihinin belgeye bağlanmasıdır; ekran görüntüsü, bildirim mesajı veya banka hareketi bu tarihi somutlaştırır.
Tedbir Kararlarına İtiraz Penceresi
Tutuklama, adli kontrol, elkoyma ve arama kararlarına karşı itiraz süreleri kısadır ve karardan haberdar olma anına bağlıdır. Bu nedenle dosyaya erişim sağlanır sağlanmaz hangi tedbirin hangi tarihte verildiği bir çizelgeye işlenmelidir. Elkonulan mal varlığı bakımından itirazın gecikmesi, hem ticari faaliyetin durmasına hem üçüncü kişilerin haklarının zedelenmesine yol açar.
Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı Sonrası
Soruşturma sonunda kovuşturmaya yer olmadığına karar verilirse, bu karara karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir. İtiraz dilekçesinin gücü, hangi delilin toplanmadığını ve toplanmayan o delilin sonucu nasıl değiştireceğini somut biçimde göstermesine bağlıdır. Genel nitelikte itiraz metinleri çoğunlukla sonuç doğurmaz.
Uzlaştırma mı, Yargılama mı
Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir. Bu aşamada verilecek karar yalnızca duygusal değil hesaplanabilir olmalıdır: uzlaşma sağlandığında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verileceği, buna karşılık uzlaşmanın reddi hâlinde sürecin devam edeceği ve edim yükümlülüğünün yerine getirilmemesinin sonuçları önceden değerlendirilmelidir. Uzlaşma metnindeki edimin ölçülebilir ve takvime bağlanmış olması, sonradan doğacak tartışmaları önler.
Bu liste genel bir hatırlatma çerçevesidir. Suçun niteliği ve dosyanın aşaması süreleri değiştirebileceğinden, soruşturma başladığı anda savunmanın bir hukukçu eşliğinde kurulması önem taşır.