İddianamenin kabulüyle dosya artık mahkemededir ve süreç savcılık aşamasından farklı bir mantıkla ilerler. Kovuşturma evresinde hak kaybı genellikle tek bir büyük hatadan değil; kaçırılan bir beyan hakkı, zamanında ileri sürülmeyen bir delil talebi veya değerlendirilmeden geçilen uzlaşma imkânından doğar. Bu rehber, CMK, TCK ve infaz boyutuyla 5275 sayılı Kanun ekseninde duruşma sürecinde tutulması gereken kontrol noktalarını sıralar.
Tensip Zaptı Elinize Geçtiğinde
Tensip zaptı, mahkemenin dosyayı nasıl yürüteceğini gösteren yol haritasıdır. İlk okumada şunlar işaretlenmelidir: duruşma tarihi, hangi kurumlardan hangi belgelerin istendiği, tanıkların çağrılıp çağrılmadığı, savunma için verilen süre ve varsa koruma tedbirlerinin devam edip etmediği. Mahkemenin istediği müzekkerelerin cevabının gelmemesi duruşmaların uzamasına yol açtığından, takip edilen belgelerin listesi ayrı tutulmalıdır.
Duruşma Öncesi Somut Hazırlık Listesi
- Savunma veya beyan metninin dosyadaki delil sırasına göre kurulması
- Tanık listesinin, her tanığın hangi vakıayı ispatlayacağı belirtilerek sunulması
- Bilirkişi raporu varsa itiraz noktalarının teknik başlıklar hâlinde ayrıştırılması
- Dosyaya sunulacak belgelerin duruşmadan önce ibraz edilerek zapta geçirilmesi
- Ara kararların her celse sonunda okunup takvime işlenmesi
Kovuşturmada Uzlaşma Gündeme Gelirse
Uzlaştırma kapsamındaki bir suçta bu imkân kovuşturma aşamasında da değerlendirilebilir. Mahkeme aşamasında verilecek karar, soruşturmadakinden farklı bir bilgi düzeyiyle alınır; çünkü delillerin bir kısmı artık toplanmış, tanıklar dinlenmiş olabilir. Bu nedenle karar şu üç soruya dayandırılmalıdır: dosyada ispat yükünü karşılayan somut delil oluşmuş mudur, yargılamanın devamı tarafların menfaat dengesine ne katar, uzlaşma metnindeki edim gerçekten yerine getirilebilir mi? Sırf yargılamayı kısaltmak amacıyla verilen aceleci kararlar, sonradan telafisi güç sonuçlar doğurabilir.
Karar Sonrası Sürecin Baştan Planlanması
Hüküm açıklandığında kanun yoluna başvuru süresi işlemeye başlar. Bu aşamada gerekçeli kararın beklenmesi ile başvuru süresinin ilişkisi, dosyanın hangi kanun yoluna tabi olduğu ve talebin hangi noktalara yoğunlaşacağı önceden belirlenmiş olmalıdır. Ayrıca hükmün infaz boyutu, 5275 sayılı Kanun kapsamındaki başvurular bakımından ayrı bir planlama gerektirir; bu planın kararın açıklandığı gün değil, yargılama sürerken kurulması daha sağlıklıdır.
Genel Uyarı
Bu metin, kovuşturma sürecinde dikkat edilmesi gereken başlıkları genel hatlarıyla göstermektedir. İsnadın niteliği, dosyadaki delil yapısı ve tarafların durumu izlenecek stratejiyi kökten değiştirebileceğinden, her celse öncesinde dosyaya özgü hukuki destek alınması önerilir.