İddianamenin kabulüyle birlikte dosya soruşturmadan kovuşturmaya geçer ve artık iddiayı sınayan merci savcılık değil mahkemedir. Bu geçişte sanık veya katılan tarafın en somut kararlarından biri şudur: uzlaşma kapsamındaki bir suç varsa uzlaşmayı tercih etmek mi, yoksa yargılamayı sonuna kadar götürüp beraat ya da mahkûmiyet kararını almak mı? Bu kontrol listesi, o kararın ispat gücüne bakılarak verilmesi gerektiği fikri üzerine kuruludur.
Kovuşturmaya Geçerken Dosyanın İspat Fotoğrafını Çekmek
Uzlaşma teklifine cevap vermeden önce dosyada fiilen ne olduğunu görmek gerekir. CMK, hükmün ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurda tartışılmış delillere dayandırılabileceğini esas alır. Dolayısıyla soruşturma evrakında yer alıp da duruşmada tartışılamayacak bir unsur, karar aşamasında beklenen ağırlığı taşımayabilir. Pratikte şu üç ayrım yapılmalıdır:
- Doğrudan delil mi, yoksa yalnızca yan olguya dayanan çıkarım mı?
- Delil hukuka uygun yolla mı elde edilmiş, yoksa elde ediliş biçimi tartışmalı mı?
- Beyan delili varsa, beyan sahibinin duruşmada dinlenmesi mümkün mü?
Uzlaşma Seçeneğini Değerlendirme Ölçütleri
Uzlaşma, her dosyada değil yalnızca kanunun kapsamına aldığı suçlarda gündeme gelir ve kabul edilmesi hâlinde kovuşturmanın seyrini kalıcı olarak değiştirir. Karar verirken şunlar tartılmalıdır: mağdurun zararının somut olarak belirlenip belirlenemediği, edimin yerine getirilme takvimi, sanık açısından adli sicile yansıma ihtimali ve reddedilmesi hâlinde yargılamanın tahmini süresi. Zararın miktarı tartışmalıysa, uzlaşma görüşmesi öncesinde bunun belgeye bağlanması sonraki ihtilafları önler.
Duruşma Öncesi Risk Azaltma Listesi
- İddianamedeki sevk maddeleri ile anlatılan fiil arasındaki uyum kontrol edilir; nitelendirme farkı savunmanın eksenini değiştirir.
- Tanık listesi, her tanığın hangi vakıayı ispatlayacağı belirtilerek verilir.
- Bilirkişi raporu varsa, rapordaki varsayımlar ayrıca not edilir; itiraz sonuca değil varsayıma yöneltilir.
- Dijital veri söz konusuysa, elde ediliş ve muhafaza zinciri baştan sona yazılı hâle getirilir.
- Uzlaşma reddedilecekse, ret gerekçesi dosyaya yansıyacak şekilde açık ve tutarlı yazılır.
Sık Karşılaşılan Hatalar
En yaygın hata, uzlaşma teklifinin usulî bir formalite sanılıp değerlendirilmeden reddedilmesi ya da tam tersine dosyanın ispat gücü hiç incelenmeden kabul edilmesidir. İkinci sık hata, savunmanın esasa ilişkin bütün argümanlarını ilk duruşmada tüketmesi ve karşı delillere karşı hamle bırakmamasıdır. Üçüncüsü ise beyanların duruşma tutanağına geçen hâliyle takip edilmemesidir; tutanak metni ile hatırlanan beyan arasındaki fark, kanun yolu aşamasında telafi edilmesi zor bir açık yaratır.
Karar Sonrası İçin Hazırlık
Hüküm açıklandığı anda kanun yolu süresi işlemeye başlar; bu nedenle istinaf gerekçelerinin taslağı duruşma sürecinde biriktirilmelidir. Duruşma boyunca reddedilen her delil talebi, gerekçesiyle birlikte kaydedilirse, kanun yolu dilekçesi somut usul itirazlarına dayanabilir.
Buradaki değerlendirmeler genel nitelikte olup her dosyanın suç tipi, delil durumu ve taraf konumu farklıdır. Uzlaşma ile yargılamayı sürdürme arasındaki seçim kişiye sıkı sıkıya bağlı sonuçlar doğurduğundan, karar öncesinde dosyanın tamamı üzerinden bireysel hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.