İlk derece ceza mahkemesinin verdiği karara katılmayan taraf için ilk başvuru yolu istinaftır. İstinafta dosya, bölge adliye mahkemesi (istinaf mahkemesi) tarafından hem maddi olay hem hukuki yönüyle yeniden incelenir; gerektiğinde yeniden duruşma yapılır. En kritik nokta süredir: istinaf süresi kaçırılırsa karar kesinleşir. Bu makale istinafın süresini, kapsamını ve başvuru usulünü gerçek madde metniyle açıklar. Temyiz aşaması için ceza yargılamasında temyiz ve istinaf makalemize de bakabilirsiniz.
Hatırlatma: Bu makale bilgilendirme amaçlıdır. Süreler ve kapsam yürürlükteki mevzuat çerçevesindedir; her dosyanın koşulları farklıdır ve kesin sonuç vaadinde bulunulmamaktadır.
İstinaf Süresi: 7 Gün (CMK m.273)
İstinaf istemi, yedi gün içinde hükmü veren mahkemeye bir dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine bir beyanda bulunulması suretiyle yapılır. Sürenin başlangıcı, hükmün nasıl açıklandığına bağlıdır:
- Yüze karşı verilen hükümlerde: Süre, hükmün açıklandığı (tefhim) tarihten itibaren işler.
- Yoklukta verilen hükümlerde: Sanık, katılan veya müdafi duruşmada hazır değilse, süre hükmün tebliğinden itibaren başlar.
Güncel gelişme: Anayasa Mahkemesi, gerekçesi bulunmayan kısa karardan itibaren istinaf süresini başlatan düzenlemenin mahkemeye erişim hakkını ihlal ettiğine karar vererek CMK m.273/1'in ilgili kısmını iptal etmiştir (AYM'nin 26.07.2023 tarihli kararı, Resmî Gazete 24.10.2023). Bu nedenle sürenin doğru başlangıç anının somut dosyada dikkatle belirlenmesi büyük önem taşır.
Hangi Kararlar İstinaf Edilemez? (CMK m.272)
Kural olarak ilk derece mahkemelerinin hükümleri istinaf edilebilir. Ancak bazı küçük cezalar bunun dışındadır:
- 3.000 TL'ye kadar (dâhil) adli para cezası mahkûmiyet hükümleri,
- Üst sınırı 500 günü aşmayan adli para cezasını gerektiren suçlardan verilen ceza hükümleri (kanunda belirtilen sınırlar çerçevesinde),
- Beraat edilen suçlarda, üst sınırı 500 günü aşmayan adli para cezasını gerektiren hükümler.
Buna karşılık, önemli bir güvence vardır: on beş yıl ve daha fazla hapis cezalarına ilişkin hükümler, taraflar başvurmasa dahi bölge adliye mahkemesince re'sen (kendiliğinden) incelenir.
İstinaf Başvurusu Nasıl Yapılır?
- Nereye: Başvuru, hükmü veren ilk derece mahkemesine yapılır (bölge adliye mahkemesine doğrudan değil).
- Nasıl: Yazılı bir istinaf dilekçesi verilir veya zabıt kâtibine sözlü beyanda bulunulur (beyan tutanağa geçirilir, hâkim onaylar).
- Gerekçe: Dilekçede hükmün hangi yönlerden hukuka aykırı olduğu, hangi sebeplerle bozulması gerektiği somut olarak belirtilir.
Ağır ceza mahkemesi Cumhuriyet savcıları da, yargı çevrelerindeki asliye ve sulh ceza mahkemesi hükümlerine karşı, kararın kendilerine geldiği tarihten itibaren yedi gün içinde istinaf yoluna başvurabilir.
Bölge Adliye Mahkemesi Ne Karar Verebilir?
İstinaf incelemesi sonucunda bölge adliye mahkemesi, esasa girmeden usulden ret, düzelterek yeniden hüküm, ilk derece kararının kaldırılarak davanın yeniden görülmesi ya da başvurunun esastan reddi gibi kararlar verebilir. İstinaf, temyizden farklı olarak dosyayı yalnızca hukuki değil maddi olay yönünden de yeniden inceleyebilen bir kanun yoludur.
İstinaf ile Temyiz Farkı
İstinaf ilk kanun yoludur ve dosyayı maddi + hukuki yönden yeniden inceler; temyiz ise istinaf sonrası, kural olarak yalnızca hukuka aykırılık denetimi yapan bir üst kanun yoludur (Yargıtay). Bazı hükümler için temyiz yolu kapalı olabilir. Ayrıntı için istinaf ve temyiz (ceza) rehberimize bakabilirsiniz.
Avukat Desteği
İstinafta 7 günlük sürenin doğru başlatılması, dilekçenin gerekçeli ve teknik hazırlanması sonucu doğrudan etkiler. Süre kaçırıldığında karar kesinleşir ve telafisi çok güçleşir. İstinaf dilekçesinin hazırlanması ve sürecin yönetimi için ceza hukuku alanında çalışan bir avukattan destek almanız önerilir.