Ceza hukukunda suçların çoğu, mağdurun iradesinden bağımsız olarak re'sen (kendiliğinden) soruşturulur. Ancak bir kısım suç, yalnızca mağdurun şikayeti üzerine soruşturulup kovuşturulabilir. Bu "şikayete bağlı suçlarda" iki konu belirleyicidir: şikayet süresi ve şikayetten vazgeçmenin sonuçları. Her ikisi de TCK m.73'te düzenlenmiştir. Bu makale, bu kuralları gerçek madde metniyle açıklar. Şikayete bağlı suçlarda çözüm yolu olarak uzlaştırma için uzlaştırma (CMK m.253-254) makalemize bakabilirsiniz.
Hatırlatma: Bu makale bilgilendirme amaçlıdır. Kurallar yürürlükteki mevzuat çerçevesindedir; bir suçun şikayete bağlı olup olmadığı ilgili özel hükme göre belirlenir ve kesin sonuç vaadinde bulunulmamaktadır.
Şikayet Süresi: 6 Ay (TCK m.73/1)
Soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı olan bir suçta, şikayet hakkı olan kişi altı ay içinde şikayette bulunmazsa, artık soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Sürenin başlangıcı önemlidir:
- Bu altı aylık süre, şikayet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar.
- Yani süre, suçun işlendiği tarihten değil; mağdurun hem fiili hem de kimin işlediğini öğrendiği andan itibaren işler.
Şikayet süresi bir hak düşürücü süredir: süre geçtikten sonra yapılan şikayet, kural olarak soruşturma başlatmaz. Bu nedenle şikayete bağlı suçlarda zaman kaybetmemek kritik önemdedir. (Şikayet süresinden ayrı olarak, her suç için ayrıca dava zamanaşımı süreleri de vardır.)
Şikayetten Vazgeçme Davayı Düşürür (TCK m.73/4)
Kovuşturma yapılabilmesi şikayete bağlı suçlarda, kanunda aksi yazılı olmadıkça, suçtan zarar görenin vazgeçmesi davayı düşürür. Ancak vazgeçmenin sonuç doğurması için:
- Vazgeçme, kovuşturma aşamasında sanık tarafından kabul edilmelidir; sanık kabul ederse mahkeme kamu davasının düşmesine karar verir. (Sanık, suçsuz olduğunu ispat için yargılamanın sürmesini isteyebilir.)
- Hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme, cezanın infazına engel olmaz.
Vazgeçmenin Diğer Sonuçları
- Bölünmezlik: Bir suçta birden fazla fail varsa, biri hakkındaki şikayetten vazgeçme kural olarak diğerlerini de kapsar (istisnaları saklıdır).
- Şahsi haklardan vazgeçme: Kamu davasının düşmesi, mağdurun şikayetten vazgeçmesinden kaynaklanmış ve mağdur vazgeçtiği sırada şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklamışsa, artık hukuk mahkemesinde de tazminat davası açamaz. Bu nedenle vazgeçme beyanının kapsamı dikkatle belirlenmelidir.
Şikayete Bağlı Suçlara Örnekler
Bir suçun şikayete bağlı olup olmadığı, o suça ilişkin özel hükümde belirtilir. Uygulamada sık karşılaşılan bazı şikayete bağlı suçlara örnek olarak basit tehdit, konut dokunulmazlığının ihlali ve bazı hâllerde kasten yaralama gösterilebilir. İlgili suçlar için tehdit (TCK 106) ve kasten yaralama (TCK 86-91) makalelerimize bakabilirsiniz. Hakaret suçu ise şikayete bağlı olmakla birlikte uzlaştırma kapsamı dışındadır (bkz. hakaret TCK 125).
Avukat Desteği
Şikayet süresinin doğru hesaplanması (özellikle fiili ve faili öğrenme anının belirlenmesi), vazgeçme beyanının kapsamının (şahsi hak dâhil mi) doğru düzenlenmesi ve sanık açısından vazgeçmenin kabul edilip edilmeyeceğinin değerlendirilmesi hak kayıplarını önler. Bu değerlendirmeler için ceza hukuku alanında çalışan bir avukattan destek alabilirsiniz.