Soruşturma aşamasında yürütülen savunma ile kovuşturma aşamasındaki savunma aynı mantıkla kurulmaz. İddianamenin kabulüyle birlikte dosya artık savcılığın yönlendirdiği bir araştırma olmaktan çıkar; delil, mahkeme huzurunda ve tutanağa geçtiği ölçüde vardır. Bu rehber ispat faaliyetini duruşma takvimiyle birlikte planlamaya odaklanır.
İddianamenin Kabulüyle Değişen Zemin
Mahkeme, iddianameyi kabul ettiğinde yargılamanın konusu iddianamede anlatılan fiille sınırlanır. Bu sınır, savunma açısından hem koruma hem sorumluluk doğurur: iddianamede yer almayan bir olgu üzerinden mahkûmiyet kurulamaz, ancak savunmanın da hangi fiile karşı yapılandırılacağı burada belirlenir. CMK, fiilin niteliğinin değişmesi ihtimalinde sanığa ek savunma hakkı verilmesini zorunlu tutar; bu hak kullandırılmadan kurulan hüküm usul yönünden sakat hâle gelir.
Delil Taleplerinin Zamanlaması
Tanık dinletme, keşif, bilirkişi incelemesi veya iletişim kayıtlarının dosyaya getirtilmesi talepleri, duruşma hazırlığı aşamasında ve gerekçeleriyle birlikte sunulduğunda kabul edilme ihtimali artar. Talebin hangi vakıayı ispata yöneldiği yazılmazsa, mahkeme davayı uzatmaya yönelik sayarak reddedebilir. Reddedilen talep bakımından yapılması gereken ise, ret kararına karşı beyanın tutanağa geçirilmesidir; aksi hâlde kanun yolu incelemesinde bu eksiklik tartışılamaz.
Tutanağa Geçmeyen Beyanın Değeri Yoktur
Duruşmada söylenen ama tutanağa yazılmayan hiçbir husus, üst mercideki inceleme bakımından mevcut sayılmaz. Bu nedenle beyanların yazıldığı hâliyle okunması, hatalı yazımların oturum içinde düzelttirilmesi ve itirazların açıkça kayda geçirilmesi, ispat stratejisinin gündelik ama belirleyici parçasıdır. Hukuka aykırı yöntemle elde edildiği ileri sürülen delillerde ise itirazın hangi aşamada ve hangi gerekçeyle yapıldığı ayrıca önem taşır.
Hüküm Sonrası Yedi Günlük Eşik
Hükmün açıklanmasıyla birlikte kanun yoluna başvuru süresi işlemeye başlar; yüze karşı verilen kararlarda bu süre açıklama tarihinden, yokluğunda verilenlerde tebliğden itibaren hesaplanır ve yedi gündür. Süresinde yapılan başvuruda gerekçelerin tamamının hemen yazılması zorunlu olmasa da, başvurunun kendisi süreye tabidir. İnfaza ilişkin talepler ise 5275 sayılı Kanun çerçevesinde ayrı bir takvimde yürür ve mahkûmiyet kesinleştikten sonra gündeme gelir.
Her dosyanın delil yapısı ve suç niteliği farklıdır; burada anlatılan çerçeve genel usul mantığını aktarır. Duruşma öncesi hazırlık ve talep dilekçelerinin içeriği için dosyayı bilen bir savunmanla çalışmak, sonradan giderilemeyecek eksikliklerin önüne geçer.